సరస్వతీ మంత్రము…

ఋగ్వేదం, 6.5.12

ఓం ప్రాణో దేవీ సరస్వతీ వాజేభివాజినీవతీ | ధీనామవిత్ర్యవతు || ఓం ||

“వాక్శక్తిని గురించి యోచించి చూడండి! ఉన్నతతత్త్వాలలోను, అట్లే దైనందిన జీవితంలోనూ అదొక మహాశక్తిగా అలరారుతూ ఉంది. మనం యోచించకుండా, పరిశోధించి చూడకుండా రేయింబవళ్ళు యీ శక్తిని వినియోగిస్తున్నాం. ఈ శక్తి స్వభావాన్ని తెలుసుకోవడమూ, దాన్ని ఆదర్శవంతంగా వినియోగించుకోవడమూ కర్మయోగంలో ఒక భాగమే” అంటారు స్వామి వివేకానంద.

ఈ వాక్ శక్తే వాక్ దేవి, సరస్వతి అంటూ వెదకాల పర్యంతంగా ఆరాధింపబడుతూ వచ్చింది. మనలో వాక్శక్తిని జాగృతం చేయమని దేవిని ప్రార్థిస్తుంది యీ మంత్రం.

ఓం ప్రాణో దేవీ సరస్వతీ వాజేభివాజినీవతీ | ధీనామవిత్ర్యవతు || ఓం ||

వాజేభిః=ప్రణమిల్లే వారిని; వాజినీవతీ=కాపాడేదానవైన; దేవీ సరస్వతీ=సరస్వతీ దేవీ; ప్రనః=మనలను కాపడనీ; ధీనాం=వాక్ శక్తులను; అవిత్ర్యవతు=జాగృతం చేయుగాక!

ప్రణమిల్లే యావన్మందినీ కాపాడే సరస్వతీదేవి మనలను కాపాడు గాక! వాక్ శక్తులను ప్రేరేపించి మనలను జాగృతం చేయుగాక!

శివ మంత్రము…

యజుర్వేదము, 4.5.8.1

ఓం నమః శంభవే ఛ మయోభవే చ నమః శంకరాయ చ మయస్కరాయ చ నమః శివాయ చ శివతరాయ చ|| ఓం ||

ఇది యజుర్వేదంలో మధ్యభాగమైన శ్రీరుద్రంలో వచ్చే మంత్రం. వేదాలలో ‘జీవరత్నం’గా శ్లాఘింపబడుతున్నా ‘నమః శివాయ’ అనే పంచాక్షరీ మంత్రం యీ భాగంలోనే పొందుపరచబడి ఉంది. దైనందిన ఆరాధనలో తప్పక చేర్చుకోవలసిన మంత్ర మిది.

ఓం నమః శంభవే ఛ మయోభవే చ నమః శంకరాయ చ మయస్కరాయ చ నమః శివాయ చ శివతరాయ చ|| ఓం ||

శంభవే చ=ప్రపంచ ఆనందంగాను; మయోభవే చ=మోక్ష ఆనందంగాను; శంకరాయ చ=ప్రాపంచిక ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడూ; మయస్కరాయచ=మోక్ష ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడూ; శివాయ చ=మంగళ స్వరూపుడూ; శివతరాయ చ=శివమయం గావించేవాడూ; నమః=నమస్కారము.

ప్రాపంచిక ఆనందంగాను, మోక్షానందంగాను ఉంటున్నవాడూ; ప్రాపంచిక ఆనందాన్ని మోక్షానందాన్ని ఇచ్చేవాడూ, మంగళస్వరూపుడూ, తనను పొందిన వారిని శివమయంగా గావించేవాడూ అయిన పరమ శివునికి నమస్కారం

గణపతి మంత్రము…

యజుర్వేదము, 4.5

ఓం గణానాం త్వా గణపతిగం హవామహే కవిం కవీనాముపమశ్రవస్తమమ్  | జ్యేష్ఠరాజం బ్రహ్మణం బ్రహ్మణస్పత ఆ నః  శృణ్వన్నూతిభిస్సీద సాదనమ్ || మహా గణపతయే సమః || ఓం ||

గణపతిని పూజించకుండా ఇలాటి శుభ కార్యమూ తలపెట్టాము. మంగళకరమైన కార్యాలలో వాటిల్లే విఘ్నాలను తొలగించేవాడు కనుక ఈయన విఘ్నేశ్వరుడుగా ఆరాధింపబడుతున్నాడు. ఆయన కృపాకటాక్షాన్ని ఈ మంత్రం ప్రార్థిస్తుంది.

ఓం గణానాం త్వా గణపతిగం హవామహే కవిం కవీనాముపమశ్రవస్తమమ్  | జ్యేష్ఠరాజం బ్రహ్మణం బ్రహ్మణస్పత ఆ నః  శృణ్వన్నూతిభిస్సీద సాదనమ్ || మహా గణపతయే సమః || ఓం ||

గణానాం=దేవగణాలకు; గణపతిం=గణపతిగా పేరుపొందిన, త్వా=నిన్ను; హవామహే=కీర్తించి ఆహ్వానిస్తున్నాము; కవీనాం=మేధావులలో; కవిః=మేదావివి; ఉపమ శ్రవః తమం=సాటిలేని ఖ్యాతి గలవాడవు; జ్యేష్ఠరాజ్యం=ప్రదానులలో శ్రేష్ఠతముడవు; బ్రహ్మణం=వేదాలకు; బ్రహ్మణస్పతః=వేదనాయకుడవు; నః=మా యొక్క; శృణ్వన్=విని; ఊతిభిః సీదసాదనమ్=సత్వారం కాపాడ; ఆ=వచ్చి అనుగ్రహిస్తావుగాక; మహాగణపతియే=మహాగణపతికి; నమః=నమస్కారము.

దేవగణాలకు అధిపతి కనుక గణపతిగా పేరుగాంచిన నిన్ను కీర్తించి, ఆహ్వానిస్తున్నాము. మేధావులలో నువ్వు మేటివి; సాటిలేని ఖ్యాతి గాంచినవాడవు; ప్రదానులలో శ్రేష్ఠతముడవు; వేదాలకు నాయకుడవు; మా మొరలను ఆలకించి మమ్ము రక్షింప సత్వరం ఏతెంచి కటాక్షిస్తావు గాక! మహాగణపతియైన నీకు నమస్కారము.

శక్తి మంత్రము…

శుక్ల యజుర్వేదము, 19.9

ఓం తేజో సి తేజో మయి దేహి | వీర్యంసి వీర్యమ్ మయి దేహి | బలమసి బలం మయి దేహి | ఓజో సి ఓజో మయి దేహి | మన్యురసి మన్యుం మయి దేహి | సహో సి సహా మయి దేహి || ఓం ||

‘శరీరానికి, మనస్సుకూ సంబంధించిన అన్ని క్లేశాలు బలహీనత నుండే పుట్టుకొస్తాయి. బలహీనతే మరణం’ అంటారు స్వామి వివేకానంద. జీవిస్తూ ఉన్నప్పుడే అలా మరణం బారిన పడకుండా ఉండగోరితే శక్తి అవసరం – దేహశక్తి అవసరం, మానసికశక్తి అవసరం, ఆత్మశక్తి  ఆవశ్యకం. అట్టి శక్తికి ప్రార్థిస్తుంది యీ మంత్రం.

ఓం తేజో సి తేజో మయి దేహి | వీర్యంసి వీర్యమ్ మయి దేహి | బలమసి బలం మయి దేహి | ఓజో సి ఓజో మయి దేహి | మన్యురసి మన్యుం మయి దేహి | సహో సి సహా మయి దేహి || ఓం ||

తేజః=ఆత్మశాక్తిగా; అని=ఉంటున్నావు; మయి=నాకు; తేజః=ఆత్మశక్తిని; దేహి=ప్రసాదించు; వీర్యం=సంయమశక్తి; బలం=శరీరశక్తి; ఓజః=దివ్యశక్తిః; మన్యుః=ధైర్యం; సహః=సహనం.

భగవంతుడా! నువ్వు ఆత్మశక్తిగా ఉంటున్నావు. నాకు ఆత్మశక్తిని ప్రసాదించు. నువ్వు సంయమశక్తిగా ఉంటున్నావు. నాకు సంయమ శక్తిని చేకూర్చు. నువ్వు శారీరకశక్తిగా ఉంటున్నావు, నాకు శారీరకశక్తిని అనుగ్రహించు. నువ్వు దివ్యశక్తిగా అలరారుతున్నావు, నాకు దివ్య శక్తిని ప్రసాదించు. నువ్వు ధైర్యంగా భాసిల్లుతున్నావు, నాకు ధైర్యాన్ని ప్రసాదించు. నువ్వు సహనశీలివిగా ఉంటున్నావు, నాకు సహనతను ప్రసాదించు.

ధైర్యంతోపాటు సహనత కోసం కూడ ప్రార్థించడం యిక్కడ కానవస్తున్నది. ధైర్యం వీర్యం శక్తి ఉన్నాయని పరిశోధించకుండా ఏ కార్యంలోను దిగరాదు. సహనట వహించి పరిస్థితిని సమీక్షించుకోవాలి. తదనంతరం అవసరమైతే మాత్రమే కార్యరంగంలోకి దిగాలి. సహనటసైతం ఒక శక్తే. సహనట నరాలను బలవత్తరం చేస్తుంది. ‘ఇనుప కండరాలు, ఉక్కు నరాలు, దానితోపాటు…నిర్నిరోధమైన సంకల్పమే మనకు ఇప్పుడు ఆవశ్యకం’ అంటారు స్వామి వివేకానంద. ఇనుముతో తయారైన కండరాలను పోలిన కండరాలను వ్యాయామం అభ్యసించి పొందవచ్చు. ఉక్కు నరాలు పొందడ మెలా? ఇది సహనత వలననే పొంద సాధ్యం. సహనం పాటిస్తున్నప్పుడు ఒత్తుడులను సంబాళించుకొనే శక్తి (Stress – bearing power) అధికరిస్తుంది. అందుచేతనే సహనతను కూడ ఒక శక్తిగా యిక్కడ పేర్కొన్నారు. కాని ‘సాధన లన్నిటిలోను యిది ఎంతో కష్టమైన సాధన’ అని స్వామి వివేకానంద వక్కాణించారు.

ధర్మసూత్రాలు…

తల్లి, తండ్రి, గురువు, ప్రత్యక్ష దేవతలు

భారతీయ సంస్కృతికి వేదాలు ఆధారాలు. వేదాలలో తల్లి, తండ్రి, గురువును దేవతల సమానులుగా, పూజనీయులుగా చెప్పబడింది. “మాతృదేవోభవ, పితృదేవోభవ, ఆచార్యదేవేభవ” అను భావన భారతీయ సంస్కృతి మరియు సమాజానికి ప్రాణం. వాల్మికి రామాయణంలో, మర్యాద పురుషోత్తముడైన రాముడు సీతా దేవితో “తల్లి, తండ్రి, గురువు ఈ ముగ్గురు ప్రత్యక్ష దేవతలు. వీరిని అవహేళనముతో ఉపేక్షించి, ఆ ప్రత్యక్ష దేవతలను ఆరాధించటం ఉచితం కాదు. ఈ ముగ్గురినీ సేవించగలటం వలన ధర్మ అర్థకామములు ప్రాప్తి చెందుటయేకాకా, వీరిని ఆరాధించుటచే మూడు మూర్తులను ఆరాధించడం అవుతుంది. తల్లితండ్రులకు సమానం ఇతరులెవ్వరూ పవిత్రులు, పూజనీయులు లేరు. ఈ ముగ్గురిని గౌరవించి సేవించటం పరమ కర్తవ్యం అని చెప్పడం జరిగింది.

శ్రీరాముడు ఇట్టి మర్యాదను తన జీవితంలో శ్రద్ధాపూర్వకంగా పాటించాడు. తల్లితండ్రుల ఆజ్ఞను ప్రసన్నతతో శిరోధార్యం చేసుకొని, అతడు పదునాలుగు సంవత్సరాలు అరణ్యవాసానికి వెళ్ళాడు. తల్లితండ్రుల ఆజ్ఞను శిరసావహించినందువల్లనే శ్రీరామునికి ప్రతి ఇంట పూజలు జరుగుతున్నాయి. అందువల్లనే, అతనిని మర్యాద పురుషోత్తమ భగవాన్ రాముడన్నారు. అతడు తల్లి, తండ్రి గురువులను ప్రత్యక్ష దేవతలుగా ఎంచి భక్తిశ్రద్ధలతో గౌరవించాడు.

శ్రీరామ చరిత మానస్ లో తెలిపినట్లు ఆయనకు ప్రతిదినము వేకువజాముననే  లేచి, వారి తల్లిదండ్రుల గురువుల పాదపద్మములపై తన శిరస్సునుంచి ప్రణామం చేయడం అలవాటు.

పద్మపురాణంలో, “తండ్రిని ధర్మ మూర్తియని, స్వర్గమని, అతనే సర్వోత్కృష్టమైన తపస్సు అని, తండ్రి ప్రసంనుడైతే దేవతలందరు ప్రసన్నులవుతారని, ఏపుత్రుని సేవతో తల్లిదండ్రులు సంతుష్టులవుతారో, ఆపుత్రునికి ప్రతిరోజూ గంగాస్నాన ఫలం దక్కుతుంది. తల్లియందు సర్వ తీర్థాలుంటాయి. తండ్రి దేవత లందరి స్వరూపుడు. అందువల్లనే అన్ని విధాల ప్రయత్నపూర్వకంగా తల్లిదండ్రులను పూజించాలి. తల్లిదండ్రులను పూజించి ప్రదక్షిణ చేయువానికి, ఒక్క సారిగా పృథ్వినంతటిని ప్రదక్షిణ చేసిన ఫలితం దక్కుతుంది.

వినాయకుడి, కార్తికేయుడి, వివాద ప్రసంగంలో సకల పృథ్వి ప్రదక్షిణ చేయడంలో ముందు తిరిగిరావటం గురించిన కథ అందరికి తెలిసిందే, కార్తికేయుడు తన వాహనంపై పృథ్వి ప్రదక్షిణ చేస్తుండగా, అప్పుడు వినాయకుడు తన తల్లితండ్రులైన శివ పార్వతులను పూజించి, వారలకు ప్రదక్షిణ చేసి, తాను పృథ్వి ప్రదక్షిణ పూర్తి చేశానని పలికాడు. తల్లిదండ్రులకు ప్రదిక్షిణ చేసి నంతా మాత్రానే పృథ్వినంతటిని ప్రదిక్షిణ చేసినట్లువుతుందని వినాయకుని సమాధానం. తల్లిదండ్రులకు స్వచ్చమైన స్థానం ఇచ్చినందువల్లనే వినాయకుడు నేటికీ అగ్ర పూజలనందుకొంటూ భక్తవరదుడయ్యడన్నది నిజం.

మనుస్మృతిలో “పది గురువులకు మించినవాడు ఒక ఆచార్యుడని, నూరుగురు ఆచార్యులను మించినవాడు తండ్రియని, తండ్రికన్నా వేయి రెంట్లు అధికముగా తల్లిగౌరవనీయురాలని” చెప్పబడింది.

పుత్రుల యొక్క ఇహలోక, పరలోక, లోకకళ్యాణ ప్రాప్తికై తల్లిదండ్రుల సమానమైన తీర్థం వేరేలేదు. తల్లి దండ్రులను సేవించని వారికి, వేదాధ్యయనం వ్యర్థం. పుత్రునికి తల్లి దండ్రులను సేవించడం ధర్మం. ఇదేతీర్థం, మోక్షం మరియు ఇదే జన్మకు శుభఫలం.

“నాస్తి మాతృసమః గురుః అని వేద వ్యాసుడు పలికాడు. అనగా తల్లిని మించిన గురువెవరూ లేరు. ధర్మ గ్రంథాలలో చెప్పినట్లు, తల్లిదండ్రులంతటి శ్రేష్టులు ఏ దేవతలు లేరు. కనుక ప్రత్యక్షదేవతలైన తల్లిదండ్రులను శ్రద్ధాపూర్వకంగా సేవించుటయే మన ధర్మం.

యుధిష్టరుడు, భీష్మ పితామహుని ధర్మమార్గమును తెలుపవలసిందంటూ అడిగాడు. భీష్ముడు “తల్లి, తండ్రి, గురువులయందు భక్తి, సమస్త ధర్మములకన్నా ఉత్తమ ఫలములనిస్తుంది. అన్ని విధాలైన పూజలకన్నా ఈ ముగ్గురిని సేవించుటయే శ్రేష్టమైనది. అధిక మహత్వపూర్ణమైనది. తండ్రి సేవలచే ఈ లోకంలో, తల్లి సేవలచే పరలోకంలో, మరియు గురువును సేవించుటయే బ్రహ్మలోకప్రాప్తి కలుగుతుంది” అని తెలిపాడు. మహాకవి గోస్వామి తులసీదాస్, “శ్రీరామ చరిత మానస్” లో”వందే బోధమయం నిత్యం గురుంశంకర రూపిణం” అని గురువును కృపా సింధునరరూపహరి అని చెప్పాడు. కనుక, తల్లి, తండ్రి, గురువు, ఈ ముగ్గురి ఉపేక్ష, అవహేళన, నిరాదరణ, అవమానుపరచు భావన లేదా అలా వ్యవహరించే ఆచరణ ధర్మ విరుద్ధంగా గుర్తింపబడింది. ప్రత్యక్ష దేవుళ్లైన ముగ్గురి యందు అశ్రద్ధ లేదా అగౌరవమైన పద్ధతిని అనుసరించువాడు పాపి అవుతాడు మరియు అతనిచే చేయుబడిన పుణ్య కార్యములు నశిస్తాయి.

ఈ విషయంలో వాల్మీకి రామాయణంలో “ఏ వ్యక్తి తన తల్లిదండ్రులను, బ్రాహ్మణులను, ఆచార్యుని అవమానపరచునో, వాడు యమునిచే దండింపబడి, పాప ఫలితములను అనుభవిస్తాడ” ని తెలిపాడు.

తండ్రి పతితుడైనప్పటికీ, ఆకలి బాధచే వ్యకులితుడైనప్పటికీ, అన్ని పనులలో అసమర్థుడైనప్పటికీ, వృద్ధుడై ఉన్నప్పటికీ, మరియు అదే పరిస్థితిలో తల్లి ఉన్నా, ఏ పుత్రుడు వారిని సేవించిననూ, అట్టి పుత్రునిచే విష్ణువు నిస్సందేహంగా ప్రసన్నుడవుతాడు. తల్లిదండ్రులు ఈ లోకమందైననూ, పరలోకమునందైననూ, శ్రీనారాయణుని సమానులే. మరియు తల్లిదండ్రులు ఏ కుమారుని ఎల్లప్పుడూ కోపిస్తుంటారో, వాడు నరకంలో పడకుండా త్రిమూర్తులు కూడా కాపాడలేరు. తల్లి, తండ్రి, గురువులను సగౌరవంగా సేవించని పుత్రుని కర్మములు నిష్పలమవుతాయి. “తల్లి తండ్రి గురువు యొక్క ఆజ్ఞలను పాటించని వాణి జన్మ వ్యర్థం” అని శ్రీరాముడు లక్ష్మణునికి చెప్పాడు.

ప్రాచీనకాలం నుండి, తల్లి, తండ్రి, గురువులు సమాజంలో మహోన్నత స్థానంలో ఉన్నారు. అందుకే వీరిని ప్రత్యక్షదేవతలన్నారు. ఈ ముగ్గురి నుండి పొందిన సేవలను, త్యాగాలను, ఋణమును మరచి, వారికి తగిన గౌరవ ములనివ్వనివాడు పాపి అగుటయే గాక క్షమార్హుడు కాడు.

నేటి పరిస్థితుల గురించి ఆలోచించటం ఎంతో అవసరం. నేటి సమాజంలో ఈ ముగ్గురి పరిస్థితి దయనీయంగా తయారవుతోంది. అంతటా పరివారాలు విచ్చిన్నమవుతున్నాయి. సమిష్ఠి కుంటుంబాల పరిస్థితి లుప్తమవుతున్నాయి. కుటుంబాలు సన్నగిల్లుతున్నాయి. దీనిని పాశ్చాత్యసంస్కృతి ప్రభావమనాలా లేక నేటి శిక్షనాపద్దటి దోషమనవలెనా? నేడు వృద్ధ తల్లిదండ్రులను పరివారంలో భారముగా అనుకొంటున్నారు. క్రొత్తతరం ప్రాచీనసంస్కృతి మరియు సంస్కారాల నుండి దూరమవుతోంది. వృద్ధ తల్లి దండ్రులు, సేవాశుశ్రూష, గౌరవ మర్యాదలు, ప్రేమకు దూరంగా జరుగుతున్నారు. ఏ తల్లి దండ్రులు, తమ సంతానం యొక్క పాలనపోషణ, శిక్షణ, పెండ్లిండ్లు మొదలగువాటికి, వారి జీవిత ఆదాయాన్ని వ్యవపరచినారో, ఆ తల్లిదండ్రుల పాలనపోషణ, సేవ, చికిత్స వంటివి పుత్రులందరు కలిసి కూడా చేయడంలేదు. ఈ కారణం చేతనే అసహాయులైన వృద్ధ తల్లి దండ్రులు వృద్ధాశ్రమాలలో శరణు పొందవలసి వస్తోంది. నేడు పరివార ములలో అశక్తులైన తల్లి దండ్రులకు స్థానము లోపొంచుటచే నగరములలో వృద్ధాశ్రమాల సంఖ్య పెరుగుతోంది. అందువలననే, జీవిత అంతిమ ఘడియలలో, సేవ సాను భూతి, ప్రేమ చికిత్సలులేక వంచితులగుచున్నారు. తనవారి ఉపేక్ష నిరాదరణకు గురియై బాధలను అనుభవించుటకు వివశులైరి.

నేడు కూడా, కొన్ని పరివారములలో పుత్రులు వారి తల్లిదండ్రులను సగౌరముగా చూసే వారున్నారు. వారి సేవలందు, చికిత్సలందు, విశేష శ్రద్ధ చూపించు చున్నారు. వృద్ధులైన తల్లిదండ్రులు, వారి పుత్ర పౌత్రుల వెంట ఆనందంగా ఉన్నారు. కాని, ఇలాంటి ఆదర్శ పరివారముల సంఖ్య చాలా తక్కువగా కనిపిస్తోంది. ఏవిధంగా పరివారంలో తల్లిదండ్రుల స్థితి దయనీయం మరియు ఉపేక్షించబడుచున్నదో, అదేవిధంగా గురువులు, ఆచార్యులు, అధ్యాపకులు మొదలగువారి స్థితులు కూడా పతనమవుతున్నాయి. “గురుబ్రహ్మ, గురువిష్ణుః గురుదేవో మహేశ్వరః” అను భావన కేవలం చదువుకోవడానికి మాత్రమే పరిమితమైంది. వ్యవహార మందు ఇప్పుడు గురువు కేవలం వేతనము పొందు శిక్షకుడిగా చూడబడుచున్నాడు. గురు జనుల ప్రస్తుత దశ నేడు చింతించదగు విషయంగా మారింది.

“మాతృదేవోభవ, పితృదేవోభవ, ఆచార్యదేవోభవ” అను శృతి వచనములకు సమాజంలో పునః స్థాపితం చేయుట గురించి ఆలోచించి, తగు ప్రయత్నం చేయాలి. బాల్యదశ నుండే పిల్లలలో ఈ ప్రత్యక్ష దేవతల ఆదరణ సేవాభావ యుక్త సంస్కారమును బోధించడం చాలా అవసరము. “బాల్యమెట్లుండునొ, జీవితమూ అట్లుండును” అనినట్లు జీవిత పర్యంతం సంస్కారములుంటాయి. మహాపురుషుల జీవిచచరిత్రలు, వారి బాల్యం నుండే తల్లి, తండ్రి, గురువులు, వారికి సంస్కారవంతమైన శిక్షణనిచ్చి ఉన్నారని తెలుపుచున్నాయి.

తల్లి, తండ్రి, గురువు మరియు ఇతర సదస్యులు, స్వయంగా వారి ఆచరణ లేదా వ్యవహారరీతులలో బాలురకు మంచి సంస్కార పాలనా విధానములు ఉదాహరణలతో చెప్పాలి. పిల్లలలో మనం కోరుకునే సద్గుణాలను, ముందుగానే వారిలో సద్గుణాలను అలవరచుకునేట్లు చేయాలి. పిల్లలు పెద్దలను చూసి అనుకరణ ద్వారా నేర్చుకుంటారు. మంచి లేదా చెడు అలవాట్లను లేదా సంస్కారాన్ని పిల్లలు, ముందు పరివారం నుండి, తదుపరి ఇరుగు పొరుగున ఉండే వాతావరణం నుంచి గ్రహిస్తారు. పరివారంలో పిల్లలకు బాల్యం నుండే, తల్లి, తండ్రి, తాత, నాయనమ్మ, మరియు గురువు పట్ల శ్రద్ధ, సేవ, మరియు గౌరవభావనతో శిక్షణ ఇవ్వడం మన కర్తవ్యం.

పరివారంలోని మంగళప్రదమైన కార్యక్రమాలలో పెద్దలకు విశేషస్థానం ఇచ్చి, వారిని సగౌరవంగా చర స్పర్శ చేసి ఆశీర్వాదం పొందాలి.

విద్యాలయాల్లో, వారమునకోకసారైననూ, నైతిక సంబంధమైన శిక్షణనివ్వవలెను. గతంలో ఇటువంటి శిక్షణా తరగతులుండేవి. గురువులు నైతిక సంబంధ విషయాలపై బోధించవలెను. పిల్లల జన్మదిన సందర్భాలలో మంచి బోధనాయుక్తమైన పుస్తకాలను బహుకరించాలి.

వయోవృద్ధులైన తల్లిదండ్రులకు ప్రణమిల్లి సేవించినవానికి, ఆయువు, విద్య, యశస్సు, మరియు బలము ప్రాప్తిస్తుంది.

తల్లి, దండ్రి, గురువు మొదలైన వారి మాటలను పెడచెవినబెట్టక ఆచరించవలెనని శివుడు శ్రీరామునికి ఉపదేశించాడు.

తల్లిదండ్రులవల్ల ఏ కారణం చేతనైనా ఏ అపరాధం జరిగాననూ, పుత్రులు వాటిని పట్టించు కొనక, యథావిధిగా, శ్రద్ధా భక్తులతో వినయంతో, సుశీలులై వారిని సేవించాలి. ఇదే భారతీయ సంతాన సంస్కృతి యొక్క ఉన్నత ఆదర్శం.

మానవ సేవయే మాధవ సేవ

మానవజన్మ కేవలం భగవంతుని కృప వలననే ప్రాప్తిస్తుంది. భగవదిచ్చ వలననే మానవునిగా ఉండగలుగుతున్నాం. భగవంతుడు ప్రసాదించిన మానవజన్మ మనకు భగవత్కార్యములను చేయు సదవకాశామును కల్గించుట మహాద్భాగ్యము.

భగవత్కార్యములు చేయటం అంటే భగవంతునికి సహాయబడుట కాదు. భగవంతునికి సహాయపడు శక్తి మనకు లేదు. భగవంతుని సేవించుటయే మన ప్రథమ కర్తవ్యం.

మాధవుడు అనగా భగవంతుడు. మాధవునిచే సృష్టించబడిన అనేకానేక ప్రాణులలో ఒక ప్రాణి మానవుడు. అట్టి మానవుని సేవించినట్లే పరిగణింపబడుతుంది. మానవుని సేవించటం అంటే ఏమిటి? ఇతర మానవునికి ఉపయోగబడు, ఉపకరించు పనిని చేయుటయే ఇతరుని సేవించుట అవుతుంది. ఇతరునికి ఉపాకరమోనర్చుట మన కర్తవ్యమే గాక మన ధర్మం.

ఇతరులకు ఉపకారము చేయటం రెండు విధాలుగా ఉంటుంది. తనకు ఉపకార చేసిన వానికి ప్రత్యుపకారము చేయటం ఒక విధము. తనకపకారము చేసినవానికైనను ఉపకారము చేయుట రెండవ విధము. అపకారికి ఉపకారము నెపమెన్నక చేయువాడే శ్రేష్ఠుడు. ఇతరులను, విశాల రూపమున ప్రపంచముగా, సూక్ష్మ రూపమున మనదేషంగా తెలుసుకోవలయును. దేశమునకు చేయు ఉపకార విషయాన్ని ఆలోచించవలసి వచ్చినచో, మనము “దేశము నాకేమి ఉపకారం చేసింది?” అని ప్రశ్నించుకొనకూడదు. “మనం దేశం కోసం ఏమీ చేసాం, ఏమైనా ఉపకారం చేయాలి?” అనే ప్రశ్నించుకోనవలెను.

ప్రతిఫలమును లేదా ప్రత్యుపకారమునాశించక, ఇతరులకు చేయు ఉపకారము అత్యుత్తమమైనది.

అందులో “త్యాగము” అను విశేష గుణము దాగియున్నది.

దారిద్ర్యమును అనుభావిన్చుచున్న వాడు, వేరే గత్యంతరం లేక భిక్షాటన చేస్తాడు. అట్టి బిచ్చగానికి నీవు దానమిచ్చుట చేత నీకు నీవే ఉపకారము చేసుకొనినవాడవు అగుదువు. దానమిచ్చు వాడు ధన్యుడు కాని పుచ్చుకున్నవాడు ధన్యుడు కాదు. అట్టి బిచ్చగాడికి దానము నిచ్చు అవకాశం నీకు లభింప చేసిన పరమాత్మునికి కృతజ్ఞుడవై ఉండుము. బిచ్చగానికైనాను దానమిచ్చిన పిదప “పరమేశ్వరార్పణమస్తు” అని అనుకొని, అట్టి దానమిచ్చిన సంగతి మరచిపోవుట ఉత్తమగుణము. అట్టి బీదవానికి చేసిన ఉపకారము (సేవ) మాధవ సేవగా పరిగణించాలి.

ఇతరులకు హాని తలపెట్టుట లేదా చెడు చేయుట మనకు మనమే హాని చేసుకోనునట్లుగా తెలుసుకొనవలెను. ఇతరులకు మంచి చేయుటవలన వారికే కాక మనకు కూడా మంచియే చేకూరుతుంది. కర్మయోగముననుసరించి, చేయబడిన ప్రతి పని ఫలితం దానిని అనుసరించి ఉంటుంది. మనం చెడుకార్యము చేసినయెడల, మనం బాధను అనుభవించక తప్పదు. మనం మంచి పని చేసినయెడల, తృప్తి చెందుటయేకాక మన మనస్సు ఆనందించును. స్వర్గ నరకములందేమున్నది మనకు తెలియదు. ప్రపంచమును మనం చూస్తున్నాము. ప్రపంచమంతయు దుఃఖమయము. బుద్ధ భగవానుడు దుఃఖములు నివారించుటకై తపన చెందియుండెను. దుఃఖములను అంతమొందించుటకు మనకు ప్రయత్నించవలెను. మనం మంచినే చేసూ, మంచిగా నున్నచో, ఆ మంచియే మనకు మోక్షము నొసంగును. నిష్కామముగా, ధనమును లేదా కీర్తిని ఇతరులకు ఉపకారము చేయునతనికి, ప్రపంచస్థితికి మార్చగల శక్తి చేకూరును.

మనము మనలనే పోగాడుకోనుట పాపమూ. అట్టి మానవుడు స్వార్థపరుడు. ఇతరులకు సాయపడు ఉద్దేశ్యము కలవాడు నిస్వార్థపరుడేకాక ఆధ్యాత్మిక చింతన కలిగిన జీవుడు.

మానవులందరు దేవుని బిడ్డలు. మానవులకు సేవచేయు అవకాశము నీకు కలిగినచో, ఆ అవకాశమును భగవంతుని ప్రసాదమని గ్రహించవలెను. తోటివారికి సేవ చేయు అవకాశం నీకు ప్రాప్తిన్చినచో నీవు ధన్యజీవుడవు. తోటి మానవులను సేవించు అవకాశము లభించుట మన భాగ్యము. ఇతరులకు చేయు సేవను సహాయముగా భావింపరాదు. ఇతరులకు చేయు సేవను, సహాయపడినట్లు భావించుట పాపమే గాక దేవుని దూషించినటులవుతుంది. నీ నుంచి సేవలనందుకొను మానవునిలో భగవంతుడిని కనుగొనుము. భగవంతుడు సర్వాంతర్యామి, అనగా అందరిలోనూ భగవంతుడు ఉన్నాడు. జీవిని ఆరాధించువాడే దేవుని ఆరాధకుడు. ఏ ఒక్కనికైనను నీవు ఏ కొంచెమైననూ సేవను అందించినచో, నీవోనర్చిన సేవ సత్కర్మ అవుతుంది. 

అజ్ఞానమే మానవునికి దుస్థితిని కలిగించును. అజ్ఞానాంధకార కూపములో పడియున్న వారిని వెలుగులోకి రప్పించుటకు వారిలో జ్ఞానోదయము కల్గించు ఉపకారమును చేయుము. ప్రకృతిలో అసమానత యున్ననూ, అందరికి జ్ఞానప్రాప్తికై సమాన అవకాశములు కలిన్చావలెను. బలహీనులక్కు, రోగులకు సేవలనందించుట పరమేశ్వరుని పూజించుతయే అవుతుంది. ఇతరులకోరకే జీవించుచూ, ఇతరులకు ఉపకారము చేస్తూ, అందులోనే తృప్తి పొందువాడు జ్ఞాని. నీ ముక్తి కొరకే నీవు త్యాగము చేయుట నిష్ప్రయోజనము.

ప్రతివ్యక్తి పవిత్ర భావంతో పొందు ఉత్సాహము నుండి ప్రేరితుడు కావలెను. అట్టి ఉత్సాహముతో సహాయసిద్ధాంతం పాటిస్తూ సంఘమును ఉద్ధరించుటకు పోరాడవలయును. ప్రతి వ్యక్తి, దీనస్థితిలో యున్న బీదప్రజలను సేవించుటయే భగవంతుని సేవయగును. రోగపీడితులకు మందులు సమకూర్చి, విధ్యాహీనులకు విద్యనోసగి, ఆకలితోనున్న వానికి కడుపారా అన్నము పెట్టి సేవలు అందించినచో అట్టి సత్పురుషుని శాంతి కలుగుతుంది.

నిస్సహాయులకు, బలహీనులకు, బీదజనులకు, నిస్వార్థ సేవలనందించువాడు భగవంతునికి మహా ఇష్టుడు. అట్టి వ్యక్తి సేవలు పరమాత్ముని కందించిన సేవలుగా గుర్తించబడి, మోక్ష సాధనకు దారి కలుగజేయును. మానవ సేవయే మాధవసేవ ముమ్మాటికి నిజమని గ్రహించాలి. సేవా సిద్ధాంతమును ఆచరణలో ఉంచువాడు ధన్యుడు. ఇతరులకు ఉపయోగపడని వానితో స్నేహము చేయగూడదు.

ఉపనిషత్తులు…

ఉపనిషత్తులంటే తెలియకపోయినా వేదాంతం అనే మాట ఉపయోగించని తెలుగువారంటూ ఎవరూ ఉండరు. వేదాలను మధించాగ్గా వాటి సారాంశంగా చివరగా పుట్టినవి కాబట్టి ఉపనిషత్తులు వేదాంతాలుగా పేరుపడ్డాయి. ఇవి వైదిక సాహిత్యంలోని చివరి భాగాలు. అన్ని ధర్మాలకూ వేదమే మూలం. వేదసారంగా మహోన్నత మార్గ దర్శకాలుగా వెలుగొందుతున్న జ్ఞానజ్యోతులే ఉపనిషత్తులు.  సంహితలు, బ్రాహ్మణాలు, అరణ్యకాలలాగే ఇవి కూడా వేద విజ్ఞానానికి చివరిగా లభిస్తున్నాయి. అయితే మిగిలిన విభాగాలన్నీ కర్మకాండను గురించి కూడా చెబుతాయి. కానీ ఉపనిషత్తులు మాత్రం పూర్తిగా జ్ఞానకాండకు సంబంధించినవి. అందుకే ఉపనిషత్తులలో బోధించిన విషయాన్ని బ్రహ్మవిద్య అని కూడా అంటారు. బ్రహ్మవిద్య పరావిద్య, అపరావిధ్య అని రెండురకాలుగా ఉంది. జ్ఞానకాండ వల్ల జీవాత్మ, పరమాటం జ్ఞానంతో పాటు మోక్షం, పరబ్రహ్మ స్వరూపం తెలుస్తాయి. ఉపనిషత్ నే పదానికి సమీపంలో ఉండడం అని అర్థం. సత్యాలను తెలుసుకునేందుకు గురువు దగ్గర ఉండడం లేదా ఆత్మ (పరమాత్మ) కు సమీపంలో ఉండడం అనేవి ఈ శబ్దార్ధం వెనుక ఉన్న ఆంతరిక అర్థాలు. ఉపనిషత్తులలో జీవాత్మ, బ్రహ్మముల భావనను సునిశితంగా చర్చిచడం జరిగింది. ఈ చర్చ ఫలితంగా జీవాత్మ-పరమాత్మలు అభిన్నులు అనే అద్వైతం, జీవుడు-బ్రహ్మము వేరువేరు అనే ద్వైత భావాలకు ఆస్కారం కలిగింది. ఈ రెండు సిద్ధాంతాల ఆధారంగానే ప్రస్తుతం హైందవం అని పిలువబడే ధార్మికభావనలోని అనేక దార్శనిక సిద్ధాంతాలు ఆవిర్భవించాయి. అనేకమంది ఆచార్యులు ఉపనిషత్తుల ఆధారంగానే తమ సిద్ధాంతాలను రూపొందించి, ప్రచారంలోకి తీసుకువచ్చారు. శంకరాచార్యుల అద్వైతవాదం, రామానుజుల విశిష్టాద్వైతం, నింబార్కాచార్యుల ద్వైతాద్వైతవాదం, వల్లభును శుద్ధాద్వైతవాదం ఇలా అన్నీ ఉపనిషత్ మూలాలున్నవే.

ఉపనిషత్తుల సంఖ్య

వేదాలలాగే ఉపనిషత్తుల సంఖ్య కూడా అసంఖ్యాకం అని కొందరి వాదన. మొదట 1008 ఉపనిషత్తులు ఉన్నట్లూ భావించగా వాటిలో 108 మాత్రమే అందుబాటులో ఉన్నాయి. అన్నింటిలోనూ కలిపి పది ఉపనిషత్తులు ముఖమైనవిగా అధ్యయనం చేస్తారు. ఆదిశంకరాచార్యులు ప్రస్థానత్రయ భాష్యంలో పది ఉపనిషత్తులనే చెప్పారు.

ఈశ కేన కఠ ప్రశ్న ముండా మాండూక్య తిత్తిరిః
ఐతరేయం చ ఛాందోగయం బృహదారణ్యకం తథా

అనే నామసూచికా శ్లోకాధారంగా దశోపనిషత్తుల పేర్లు ఇవి.
1. ఈశోపనిషత్తు
2. కేనోపనిషత్తు
3. కఠొపనిషత్తు
4. ప్రశ్నోపనిషత్తు
5. ముండకోపనిషత్తు
6. మాండూక్యోపనిషత్తు
7. తైత్తిరీయోపనిషత్తు
8. ఐతరీయోపనిషత్తు
9. ఛాందోగ్యోపనిషత్తు
10. బృహదారణ్యకోపనిషత్తు

ఉపనిషత్తుల కర్తలు

ఉపనిషత్తులు ఏ ఒక్కరి రచనలో కాదు. ఎందరో ఋషులు వీటి రచనాకార్యాన్ని నిర్వహించారు. యాజ్ఞవల్క్యుడు, ఉద్దాలకుడు, అరుణి, శ్వేతకేతు, శాండిల్య, ఐతరేయ, పిప్పలాడ, సనత్కుమార, గార్గి, మైత్రేయ లాంటి ఎందరెందరో ఉపనిషత్తుల ఆవిర్భావానికి కారణమయ్యారు. 

శైవవైష్ణవ ఉపనిషత్తులు

ఈ ఉపనిషత్తులలో కొన్నింటిని శైవులు సొంతం చేసుకోగా, మరికొన్ని ఉపనిషత్తులు వైష్ణవ ఉపనిశాట్టులుగా ప్రసిద్ధికెక్కాయి. అక్షమాలికోపనిషత్తు, అథర్వశిరోపనిషత్తు, అథర్వశిఖోపనిషత్తు, కాలాగ్ని రుద్రోపనిషత్తు, కైవల్యోపనిషత్తు, గణపతి ఉపనిషత్తు, జాబాలోపనిషత్తు, దక్షిణామూర్తి ఉపనిషత్తు, పంచబ్రహ్మోపనిషత్తు, బృహజ్జాబాలోపనిషత్తు, భస్మజాబాలోపనిషత్తు, రుద్రహృదాయోపనిషత్తు, రుద్రాక్షజాబాలోపనిషత్తు, శరభోపనిషత్తు, శ్వేతాశ్వరోపనిషత్తు అనే పదిహేను ఉపనిషత్తులు శైవ ఉపనిషత్తులు.

వైష్ణవులకు సంబంధించిన ఉపనిషత్తులుగా చెప్పుకునే పద్నాలుగు ఉపనిషత్తులు ఉన్నాయి. అవ్యక్తోపనిషత్తు, కలిసంతరణోపనిషత్తు, కృష్ణోపనిషత్తు, గరుడోపనిషత్తు, గోపాలతాపసోపనిషత్తు, తారసోపనిషత్తు, త్రిపాద్విభూతి ఉపనిషత్తు, దత్తత్రేయాపనిషత్తు, రామతాపన ఉపనిషత్తు, రామరహస్యొపనిషత్తు, వాసుదెవ ఉపనిషత్తు, హయగ్రీవ ఉపనిషత్తు. శైవ వైష్ణవ విభాగాలే కాకుండా ఉపనిషత్తులలో మరెన్నో విభాగాలు కనిపిస్తాయి.

ఏ వేదానికి ఎన్ని?

ఉపనిషత్తుల వేదాల సారమైన వేదాంతాలు అనుకున్నప్పుడు ఏ వేదానికి ఎన్ని ఉపనిషత్తులు ఉన్నాయి అనే సందేహం కలగడం సహజం. ఈ సందేహానికి 108 ఉపనిషత్తుల వర్గీకరణ కొంతవరకూ సమాధానంగా కనిపిస్తుంది. ఈ నూటఎనిమిది ఉపనిషత్తులలో వేదాల వారీ విభజన ఇలా ఉంది. ఋగ్వేదానికి 10 ఉపనిషత్తులు ఉన్నాయి. కృష్ణ యజుర్వేదానికి 32, శుక్ల యజుర్వేదానికి 19 ఉపనిషత్తులు లభిస్తున్నాయి. సామవేదానికి 16, అథర్వణ వేదానికి 31 గా ఉపనిషత్తులు ఉన్నట్లూ కనిపిస్తుంది. ఈ నూట ఎనిమిది ఉపనిషత్తుల నుంచి ముఖ్యమైన పది ఉపనిషత్తులను ప్రధానంగా ఎంచుకున్నారు. వాటికే దశోపనిషత్తులు అని పేరు. 

చతుర్వేదాలు…

విశ్వ సంస్కృతి భవనానికి నాలుగు వేదాలు నాలుగు స్తంభాల వంటివి. వేదాలు అపౌరుషేయాలు. మానవ నిర్మితమైనవి కావు.  వేదాలకంటే ప్రాచీనమైన సాహిత్యం లేదు. సృష్టి ఆరంభంలో పరమేశ్వరుడు నలుగురు ఋషులకు నాలుగు వేదాలు ఆవేశింపచేశాడు. తత్ఫలితంగా ‘అగ్ని’ అనే పేరుగల ఋషి హృదయంలో ఋగ్వేదం ప్రకాశించింది. వాయువు హృదయంలో యజుర్వేదం. ఆదిత్యునిలో సామవేదం ప్రకాశించాయి. అథర్వవేద శాఖకు ‘అంగీరసుడు’ ఆద్యుడయ్యాడు. ఈ నలుగురు ఋషులే తరువాతి కాలంలో వేదాలను వ్యాప్తి చేశారు.

వేద విభాగం

‘వేదం’ అంటే ఈశ్వరీయమైన జ్ఞానం. ఈశ్వరునికి అంతం లేనట్లే వేదానికి కూడా అంతులేదు. నాల్గువేదాలనూ కలిపి వేదం అని ఏకవచనంలో వ్యవహరిస్తారు. అయితే విషయభేదాన్ని బట్టి వేదాన్ని నాలుగు పేర్లతో పిలుస్తారు. ఛందోబద్ధమైన వేదాన్ని ‘ఋక్కులు’ అంటారు. అదే ఋగ్వేదం అయ్యింది. గద్యాత్మకమైన వేదాన్ని యజస్సు అంటారు. ఇది యజుర్వేద పాఠం. గీతాత్మకమైన వేదం సామం గనుక సామవేదం. ఇక అథర్వం పద్యగాద్యాత్మకమైన వేదంగా కనిపిస్తుంది. నాల్గు వేదాలు ఏకకాలంలో ప్రకాశింపబడినాయి. ఒకటి ప్రాచీనం, మరోటి ఆర్వాచీనం అనేమాటలు పాశ్చాత్యుల నుంచి వచ్చినవే కానీ వాటిలో సత్యం లేదు. అన్ని వేదాలలోనూ మిగిలిన వేదాల ప్రస్తావన కనిపిస్తుంది. రుగ్వేదంలో యజుస్సామాథరవ వేదనామాలు కనిపిస్తున్నాయి. అలాగే మిగిలిన వేదాలలో కూడా. నాలుగు వేదాలు ఏకకాలంలో వచ్చాయి కనుకనే ‘చరుర్వేదమ్’ అనేపేరు వినిపిస్తుంది. వేదాన్ని ‘త్రయీ’ అనే పేరుతో పిలుస్తారు. దాని అర్థం వేదాలు మూడు అని కాదు. అన్నివేదాల్లోనూ మూడు అంశాలు ప్రధానంగా కనిపించడం వల్ల ఆ పేరు వచ్చింది. జ్ఞాన, కర్మ, ఉపాసనలకు పుట్టినిల్లు వేదం కనుక ఆ మూడింటినీ దృష్టిలో పెట్టుకుని మన పూర్వీకులు వేదాన్ని ‘త్రయీ’ అని పిలిచారు.

వేద ప్రమాణం

వేదం సార్వజనీనమైనది. అది ఒక మతానికో, ఒక దేశానికో, ఒక వర్గానికో, ఒక ప్రాంతానికో చెందింది కాదు. అన్ని కాలాల్లో, అన్ని దేశాల్లో అందరికీ సమానంగా ఉపయోగపడే విషయాలు వేదంలో ఉన్నాయి. లోకాలన్నీ కలిపి విశ్వం అని పిలిచినట్లుగానే మనం అందరం అలవర్చుకోవలసిన విజ్ఞానాన్ని వేదం అనేపేరుతోనే పిలవడం సముచితమనాలి. వేదం విశ్వవిజ్ఞానకోశమే కాదు, మానవ ధర్మాన్ని ప్రతిపాదించే ఉత్తమోత్తమ వాజ్మయం.

“ఓం యథేమాం వాచం కల్యాణీమావదాని జనేభ్యః!
బ్రహ్మరాజన్యాభ్యాం శూద్రాయచార్యాయచస్వాయ చారణాయ!!”
(యజుః 26.2)

వేదమే విశ్వానికి అక్షరబిక్ష పెట్టింది. వేదమే లేకుంటే మానవునికి జ్ఞానం లేదు, ధర్మంలేదు, కర్తవ్య కర్మ లేదు. వేదం సర్వమానవాళికి కళ్యాణకారమైంది. ఈ విషయం యజుర్వేడంలోని ఇరవై ఆరో అద్యాయంలోని రెండోమంత్రం ద్వారా నిరూపితమైంది. ఈశ్వరీయ జ్ఞానమైన వేదానికి శృతి అనిపేరు. ఒకరి నుంచి వేరొకరికి వినడం ద్వారా అందుతుంది. వేదం సనాతన ధర్మానికి పట్టుగొమ్మ. దానికదే ప్రమాణం.

వేదమే సకలం

ప్రాచీన కాలం నుంచి వేదమంత్రాల ద్వారా యజ్ఞాలు నిర్వహిస్తున్నారు. యజ్ఞ నిర్వహణలో నల్గురు రుత్విక్కులు భాగస్వాములవుతారు.

  1. హోత
  2. అధ్వరుడు
  3. ఉద్గాత
  4. బ్రహ్మ

ఇందులో హోత అంటే ఆహ్వానకర్త. యజ్ఞంలో ఆయన మంత్రపూర్వకంగా దేవతలను ఆహ్వానిస్తాడు. ఈ మంత్రాలే ఋక్కులు. ఋగ్వేద పండితుడు. విధి ప్రకారం యజ్ఞం నడిపించేవాడు అధ్వరుడు. అతడు యజుర్వేద మంత్రాలు పఠిస్తాడు. వేదమంత్రాలను ఉచ్చస్వరంతో గానం చేసేవాడు ఉద్గాత. స్వరబద్దమైన సామవేదాన్ని ఇతడు గానం చేస్తాడు. ఇక నాలుగో ఋత్విక్కు పేరు బ్రహ్మ. సర్వవిధ మంత్రవేత్త. యజ్ఞాన్ని సంపూర్ణం చేసేవాడే బ్రహ్మ. ఆయన చదివే మంత్రాలతో కూడినదే అథర్వవేదం. దానికే బ్రహ్మవేదం అని పేరు. ఈవిధంగా నాలుగు వేదాలకూ యజ్ఞంలో ప్రాముఖ్యం ఉంది.

ప్రతి వేదమంత్రానికి నాలుగు అంగాలు ఉంటాయి. ఋషి, దేవత, ఛందస్సు, స్వరం అనేవే ఈ అంగాలు. మననం చేయదగింది మంత్రం. ఋషి మంత్రద్రష్ట అవుతాడే కానీ మంత్రకర్త కాదు. ఋషయో మంత్రద్రష్టారః – వేదమంత్రార్ధాన్ని దర్శించినవారే ఋషులు. కనుక వేదమంత్రాలకు ఋషుల పేర్లు ఉన్నాయి. ఆ ఋషులు ఆయా మంత్రాల అర్థాన్ని శిష్యులకు ఉపదేశించినవారు. లోకంలో ప్రచారం చేసినవారు కూడా.

మంత్రార్థమే దేవత. సర్వజ్ఞదేవత పరమేశ్వరుడు. ముప్పది మూడు దేవతలలో అగ్ని ముఖ్యదేవత. అంతరిక్షంలో వాయువు లేదా విద్యుత్తు ముఖ్యదేవత. ఆకాశదేవతలలో సూర్యుడు ముఖ్యుడు. ప్రతి మంత్రానికి ఋషి, దేవతలతో పాటుగా ఛందస్సు కూడా ఉంటుంది. ఛందోపరిజ్ఞానం వల్ల మంత్రపఠనం తేలికవుతుంది. వేదమంత్రాలలో అచ్చులకు ఉచ్చారణకు బట్టి ఉదాత్త, అనుదాత్త, స్వరితాలనే మూడు విధాలైన స్వరాలున్నాయి. వీటిని ఋత్విక్కులు గుర్తిస్తారు. వేదాలను చదువుట, చదివించుట, వినుట, వినిపించుట మానవులకు పరమధర్మం.

వేద విశేషం

నాలుగు వేదాలలో మొదటిదైన ఋగ్వేదంలో సృష్టి ఆవిర్భావం, జీవుల సముత్పత్తి, బంధమోక్షాలు, ప్రకృతి రహస్యాలు, ఆశ్రమ వ్యవస్థ, ఆయుర్వేదం, ఆకాశయానం మొదలైన వైజ్ఞానికాంశాలు ఉన్నాయి. ఇది జ్ఞానకాండగా చెప్పబడింది.

యజుర్వేదంలో మానవ ధర్మాలు, రాజ్యాంగవిధానం, గణిత విద్య, శారీరక విద్య కనిపిస్తాయి. వీటితోపాటు వివిధ యజ్నకర్మలకు సంబంధిచిన అంశాలు ఇందిలో ఉన్నాయి. దీనికి కర్మకాండ అని పేరు.

సామవేదం పరమేశ్వరుని స్తుతి. ప్రార్ధనా విశేషాల సంకలనం. దీనిలో ప్రత్యేకంగా గానవిద్య ప్రస్తావించబడింది. దీనికి ఉపాసనాకాండ అని పేరు.

అధర్వవేదంలో బ్రహ్మవిద్య పేర్కొనబడింది. భగవద్భక్తి, రాజ్యపరిపాలనా విధానం, పంచమహాయజ్ఞాల స్వరూపం వివరింపబడింది. ఇదే మోక్షకాండ.