ఆధ్యాత్మిక జీవనం

వేదభూమి, పుణ్యభూమి, కర్మభూమిగా పేరు పొందిన భరతభూమి, భారతీయ సంస్కృతి, నాగరికతలు ఎంతో ఉత్కృష్టమైనటువంటివి. ప్రపంచంలో దాదాపు అన్ని దేశాలు మన సంస్కృతీ నాగారికతల ఔన్నత్యాన్ని గుర్తించి ప్రశంసించినవే!

ఈ ప్రకృతి, అందులోని చరాచారాలన్నింటిలోనూ దైవాన్ని దర్శించగలగడం, పూజించడం మన ప్రత్యేకత. అంతేకాకుండా మనం పాటించే ఆచారవ్యవహారాలు, సాంప్రదాయాలు, మనం జరుపుకునే పండుగలు, పర్వదినాలు అన్నింటిలోనూ ఎన్నో ఉత్తమమైన విషయాలు దాగున్నాయి. ఎన్నో ఆరోగ్య రహస్యాలు ఉన్నాయి. అంతేకాదు, ప్రతిరోజూ నిద్రలేవడం నుంచి తిరిగి రాత్రి నిద్రకు ఉపక్రమించేంత వరకూ పాటించాల్సిన నియమాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. ఇవన్నీ ధర్మశాస్త్రాలు, పురాణాల్లో పేర్కొనబడ్డాయి.

వీటన్నింటినీ ఆచరించడం వల్ల మానసిక ప్రాశాంతత కలుగుతుంది. మారుతున్న సామాజిక పరిస్థితులు, ఆహారపు అలవాట్ల వల్ల తలెత్తే అనారోగ్య సమస్యల నుంచి దూరమై, ఆరోగ్యకరమైన జీవితాన్ని గడపవచ్చు. ప్రాచీనకాలంనుంచీ వస్తున్న సాంప్రదాయాన్ని గమనిస్తే, తెల్ల వారుఝామునే నిద్రలేవడం అనేది భారతీయ సాంప్రదాయంలో ఒక భాగం. ఈ కాలాన్ని ‘బ్రాహ్మీముహూర్తం’ అని అంటారు. సూర్యుడు ఉదయించడానికి సుమారు ఒకటిన్నర గంట ముందు ఉండే కాలాన్నీ బ్రాహ్మీముహూర్తం అని చెప్పవచ్చు. అంటే సుమారు నాలుగు – నాలుగున్నర గంటల మధ్యకాలం. ఈ కాలంలో ప్రతిదినం నిద్రలేవడం అనేది మంచిది. నిత్య జీవితంలో అనుసరించాల్సిన నియమాల్లో ఇది ప్రధానమైనది. బ్రాహ్మీముహూర్త సమయంలో నిద్రించడంవల్ల పుణ్యఫలాలన్నీ నశిస్తాయి అని చెప్పబడుతోంది.

నిద్రలేస్తున్న సమయంలో భగవంతుని స్మరించుకోవడం మంచిది. నిద్రలేచి కూర్చుండగానే “కర్మదర్శనం” చేయాలని శాస్త్రవచనం. అంటే కుడిచేతిని చూసుకోవాలి. చూస్తూ –

“కరాగ్రే వసతే లక్ష్మీః కరమధ్యే సరస్వతీ
కర వృష్టే చ గోవిందః ప్రాతే కరదర్శనమ్”

అనే శ్లోకాన్ని పఠించాలి.

అంటే, అరచేతి చివర లక్ష్మీదేవి, మధ్యలో సరస్వతీదేవి, చేతి మొదట్లో శ్రీమహావిష్ణవు ఉంటారని భావం. నిద్రలేస్తూనే అరచేతిని దర్శిస్తూ, పై శ్లోకాన్ని పఠించడం వల్ల లక్ష్మీదేవి, సరస్వతి, శ్రీమహావిష్ణువులను దర్శించినట్లు లెక్క. అంతేకాకుండా నిద్ర లేచే సమయంలో కుడివైపు నుంచి నిద్ర లేవడం శ్రేష్ఠం.

ఈ విధంగా నిద్రలేచి, పడకమీద కూర్చుని చేతిని చూసుకున్న అనంతరం దైవప్రార్ధన చేయడం ముఖ్యం. అంటే, ఎవరికీ ఇష్టమైన దేవతలను వారుస్మరించుకుంటూ, వారిని స్తుతిస్తూ గుర్తున్న శ్లోకాలను మననం చేసుకోవడం మంచది. అంతే కాకుండా, గతంలో దర్శించినటువంటి పుణ్యక్షేత్రాలను గుర్తుకు తెచ్చుకుని, కళ్ళు మూసుకుని వాటిని దర్శించినట్లు ఊహించుకుంటూ, వాటిని కళ్ళముందు సాక్షాత్కరింపజేసుకుని ప్రార్థించవచ్చు.

ఈ విధంగా ఉదయాన్నే దైవస్మరణ చేయడం వల్ల ఆ రోజంతా మానసిక ప్రశాంతతను పొందడంలో పాటూ పుణ్యఫలాలను కూడా పొందవచ్చు.

తర్వాత భూమిపైన కాళ్ళుమోపుతూ –

“సముద్రవసనేదేవి పర్వతస్తమండలే
విష్ణుపత్ని నమస్తుభ్యం పాదస్పర్శం క్షమస్వమే” అనే శ్లోకాన్ని పఠిస్తూ భూదేవికి నమస్కరించాలి. అంటే – “సముద్రము వాస్తంగా కలిగి, పర్వతాలను స్తనములుగా కలిగిన శ్రీమహావిష్ణువు భార్య అయినా ఓ భూదేవి! నీకు నమస్కరిస్తున్నాను. నా కాళ్ళు నీకు తగులుతున్నందుకు నన్ను క్షమించు” అని అర్థం.

పంచభూతములైన భూమి, నీరు, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశాలన్నీ మనకు దైవంతో సమానం. తొలిరోజుల నుంచి వీటిని పూజించడం జరుగుతోంది. వాటిల్లో భూమి ఒకటి. ఈ భూమిని భూదేవిగా భావిస్తాం. భూదేవి శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క సతీమణి. నిత్యం మన భారాన్ని మోస్తున్న మహాతల్లి. ప్రతిదినం ప్రాతఃకాలాన భూమిపైన కాలు మోపుతూ, ఆ చల్లని తల్లిని ప్రార్థించడంవల్ల, భూదేవి ఆశీస్సులతో పాటూ శ్రీమన్నారాయణుడి కరుణాకటాక్షాలు కూడా లభిస్తాయి.

నిద్రలేస్తూ ముఖం కడుక్కుని మంచినీళ్లు సేవించాలని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి. కనీసం సుమారు ఒక లీటరు మంచినీరు తాగడం ఆరోగ్యదాయకమని ఆయుర్వేదం కూడా చెబుతోంది. నీటిని సేవించడం అనేది మలమూత్రాదుల విసర్జనకు, ‘పళ్ళుతోముకోవడాని కంటే ముందే చేయాలి. అది కూడా ముందురోజు రాత్రి రాగిచెంబులో నీరు పోసి ఉంచి, మారునాటి ఉదయమే సేవించడం శ్రేష్టం. లేదంటే మట్టికుండలోని నీరుసేవించాలి. ఈ విధంగా నీటిని సేవించిన అనంతరమే మాలమూత్ర విసర్జనలు చేయాలని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి. ఇలా ప్రతిదినం నిద్రలేవగానే, పళ్ళు కూడాతోమకుండా నీరు త్రాగడం వల్ల చాలా అనారోగ్యాలు దరిచేరవని ఆయుర్వేదశాస్రం చెబుతోంది. అంతేకాకుండా, నేటి ఆధునిక వైద్యులు, శాస్త్రజ్ఞులు సైతం ఈ విషయాన్ని అంగీకరిస్తున్నారు. అనంతరం స్నానంచేయాలి. ఈ స్నానవిధికి సంబంధించి మన సాంప్రదాయాలు అనేక నిబంధనలను ఏర్పాటుచేశాయి. ప్రతిదినం వేకువఝామునే స్నానం చేయాలనేది శాస్త్రవచనం. స్నానం చేసే సమయంలో “సంకల్పం” చెప్పుకోవాలని నిబంధన. (పూజలు, వ్రతాలు వంటివి చేసే సమయంలో ఏ విధంగా ఆస్మిన్ వంమాన వ్యావహారిక చాంద్రమానేన….అని చెప్పుకున్నట్లు) ప్రతిదినం చల్లని నీటిలో స్నానమాచరించాలి. అభ్యంగనస్నానం చేయాలని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి. అంటే తలస్నానం నిత్యం ఆచరించవలెనని. స్నానం చేసే సమయంలో పూర్తిగా బట్టలు విప్పి నగ్నంగా స్నానంచేయరాదు. నగ్నంగా స్నానం చేస్తే నరకబాధలు అనేకం అనుభవించాల్సి వస్తుంది అని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. ప్రధానంగా ఉపవాసం ఉండే రోజుల్లో, పితృకర్మలు చేయు రోజుల్లో , అంటే ఆబ్దికం వంటివి జరిపంచే రోజుల్లో, తర్పణాలు, పిండప్రదానాలు చేసే రోజుల్లో తలంటుకుని స్నానం చేయరాదు. ఇంకా సంక్రమణ దినాలు, తదియ, సప్తమి, షష్ఠి, అష్టమి, నవమి, చతుర్దశి, పూర్ణిమ, అమావాస్య తిథులు ఉన్న రోజుల్లోనూ, ఆది, మంగళ, గురు, శుక్రవారాల్లో తలంటుకుని స్నానం చేయరాదు. మిగతా రోజుల్లో చేయవచ్చు. ఈ దినాల్లో తలంటుకుని మాములుగా తలస్నానాలు ఆచరించవచ్చు. అలాగే కార్తీక, మాఘ, వైశాఖ మాసాల్లో కూడా తలంటుస్నానం చేయరాదని శాస్త్రవచనం.

“గుణాదశ స్నాన పరస్యసాధో
రూపంచ పుష్టిశ్చ బలంచ తేజః
ఆరోగ్య మాయుశ్చ మనోసురుద్ వ
దు: స్వప్న ఘాతశ్చ తవశ్చ మేధా” అని దక్షస్మృతిలో చెప్పబడింది. అంటే – స్నానం వలన రూపం, పుష్ఠి, బలము, తేజస్సు, ఆరోగ్యం, దీర్ఘఆయుర్ధాయం, చిత్తప్రసన్నత, దుఃస్వప్న నాశనము, తపస్సు, గ్రంథాధారణ చేసేందుకు తగిన బుద్ధి, శక్తి అనే పది ప్రత్యక్ష లాభాలు కలుగుతాయని అర్థం.

అట్లే విష్ణుస్మృతిలో –

అజ్ఞానాద్యాది వా మోహద్రాత్రే
యుద్దరితం కృతమ్
ప్రాతః స్నానానికి తత్సర్వం
శోధయంది ద్విజోత్తమా!! అని పేర్కొనబడింది. అంటే, అజ్ఞానం వలనగానీ, మొహం వలనగానీ, రాత్రులందు చేసే పాపకార్యాలవలన శరీరదోషాలు ప్రాప్తిస్తాయి. ప్రాతః స్నానంతో ఆ దోషాలు తొలగిపోతాయి అని అర్థం.

అంతటి పవిత్రమైన స్నానం చేసే సమయంలో ఈ క్రింది శ్లోకాన్ని పఠించవలెను.

తీక్షణదంష్ట్ర! మహాకాయ!కల్పాందత దహనోపమ!
భైరవాయ నమస్తుభ్యం అనుజ్ఞాం దాతుమర్వసి
గంగే చ యమునే చైవ గోదావరీ సరస్వతీ
నర్మదే సింధు కావేరి జలెస్మిన్ సన్నిధిం కురు
గంగా గంగేతి యోబ్రూయాత్ యోజయానాం శతైరపి
ముచ్యతే సర్వపాపేభ్యో విష్ణులోకం సగచ్ఛతి
యో సా సర్వగతో విష్ణుః చిత్ స్వరూపీ నిరంజనః
న ఏవ ద్రరూపేణగంగాంభో నాత్రా సంశయః

అనే శ్లోకాన్ని పఠించడం శ్రేష్ఠం.

లేదంటే కనీసం –

“గంగే చ యమునే చైవ గోదావరీ సరస్వతీ
నర్మదే సింధు కావేరి జలెస్మిన్ సన్నిధిం కురు” అనే శ్లోకాన్నైనా పఠించి స్నానం చేయడం మంచిది.

స్నానానంతరం “విభూతి” ని, కుంకుమను, గంధములను నుదుట ధరించాలని భారతీయ సాంప్రదాయం.

“భూతిర్ధూతికరీ పవిత్ర జననీ పాపౌఘవిధ్వంసివే
సర్వోపద్ర నవనాశినీ శుభకరీ సర్వార్థ సంపత్కరీ
భూత ప్రేత పిశాచ రాక్షసగణారిష్టాది సంహారిణీ
తేజోరాజ్యవిశేష మొక్షణకరీ భూతిం పదా ధార్యతాం!!” అని చెప్పబడింది.

విభూతి సంపదలను ప్రసాదిస్తుంది. పవిత్రతను కలిగిస్తుంది. పాపాలన్నింటినీ నాశనం చేస్తుంది. సర్వ అరిష్టాలను తొలగించి సకలశుభాలను, అష్టైశ్వర్యాలను ప్రసాదిస్తుంది. గ్రహాబాధలు, భూతప్రేతపిశాచాది బాధలను దూరం చేసి తేజస్సును ప్రసాదిస్తుంది. ముక్తిని చేకూరుస్తుందని చెప్పబడింది. విభూతిని ధరించే సమయంలో ఈ క్రింది శ్లోకాలను పఠించాలి.

“త్రాయుషం జమదగ్నేః
కశ్యపశ్య త్రాయుషమ్
యద్దేవేషు త్ర్యాయుషమ్
తన్నోస్తు త్రాయుషమ్”

అంటే జమదగ్ని, కశ్యపుడు దేవదేవుల యొక్క ఆయుర్దాయం కంటే మూడురెట్లు ఆయుర్దాయం కలుగుగాక అని అర్థం.

“శ్రీకరంచ పవిత్రంచ
శోకరోగ నివారణ
లోకే వశీకరణం పుంసాం
భస్మం త్రైలోక్యపావనమ్”

ముల్లోకాలను పావనం చేసే మంగళప్రదమైన భస్మధారణంతో సకల రోగాలు, పాపాలు, సకల శోకాలు నిర్మూలనం కాగవలని అర్థం.

అలాగే, గంధం ధరించే సమయంలో –

“శంఖ చక్ర గదాపాణే
ద్వారకానిలయాచ్యుత
గోవింద పుండరీకాక్ష
రక్షమాం శరణాగతిమ్!!”

అనే శ్లోకాన్ని పఠించాలి.

కుంకుమను ధరించే సమయంలో –

ఓంకార పంజర శుకీం
ఉపనిషాదుద్యాన కేళికలకంఠీమ్!
ఆగమ విపిన మయూరీ
మార్యా మంతర్విభావయే గౌరీం!!

అనే శ్లోకాన్ని పఠించడం శ్రేష్టం.

స్నానంతరం ఈ విధంగా విభూతి, కుంకుమ గంధాలను ధరించిన తరువాత, ఇష్టదేవతా పూజను, అర్చనలు చేయాలి. అంతేకాకుండా, ఈ చరాచరజగత్తుకు వెలుగును, ఆరోగ్యాన్ని ప్రసాదించే ప్రత్యక్ష దేవుడైన సూర్యునికి నమస్కరించుకోవాలి.

“జపాకుసుమ సంకాశం
కాశ్యపేయం మహాద్యుతిమ్
తమోరీమ్ సర్వపాపఘ్నం
ప్రణతోస్మి దివాకరమ్!!”

ఎర్రనిపువ్వులు, ఎరుపు రంగు ప్రతీకారమైన కశ్యపుని సంతానమైన దివాకారునికి నామస్కరిస్తున్నాను. నా పాపాలను పటాపంచలు చేసి, నన్ను రక్షించగలవంటూ సూర్యునికి నమస్కరించవలెను. ఈ శ్లోకమే కాకుండా…

ఆదిదేవ నమస్తుభ్యం ప్రసీద మమ భాస్కర!! దివాకర్ నమస్తుభ్యం ప్రభాకర నమోస్తుతే!!

అనే శ్లోకాన్ని పఠించి అయినా నమస్కరించవచ్చు. అనంతరం, తులసి వృక్షం వద్ద దీపాన్ని వెలిగించి, ప్రదక్షిణలు చేసి ఈ క్రింది శ్లోకంతో నామస్కరించడం మంచిది.

యన్మూలే సర్వతీర్థాని యన్మధ్యే సర్వదేవతాః
యదగ్రే సర్వవేదాశ్చ తులసీ త్వాం నమామ్యహామ్
నమస్తులసీ కళ్యాణీ నమో విష్ణుప్రియే శుభే
నమో మోక్షప్రదే దేవి నమః సంపత్ప్రదాయని

అని పఠిస్తూ నమస్కరించాలి.

అలాగే, శమీవృక్షం, రావిచెట్టు, వేపచెట్టు వంటి దేవతావృక్షాలు, ఇంటి పెరట్లోగాని, చుట్టుప్రక్కలాగాని ఉన్నట్లయితే, వాటికి కూడా నమస్కరించడం వల్ల సత్ఫలితాలు కలుగుతాయి. మధ్యాహ్నం, రాత్రిపూట భోజనం చేసే ముందు, భోజనం చేసే సమయంలోనూ కొన్ని నిబంధనలను పాటించాలని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి. భోజనానికి తూర్పు ముఖం గానూ, లేదంటే దక్షిణ ముఖంగాను కూర్చుని భుజించడం మంచిది. తూర్పుముఖంగా కూర్చుని భుజిస్తే ఆయుష్షు, దక్షిణముఖంగా కూర్చుని భుజిస్తే యశస్సు కలుగుతాయని చెప్పబడుతోంది. భోజనానికి కూర్చునే ముందు, కాళ్ళు, చేతులు, నోటిని శుభ్రంగా కడుక్కోవాలి. బిగుతుగా ఉండే దుస్తులను ధరించారాదు. తలపైన టోపీ వంటివి ధరించారాదు. నెలపైన పద్మాసనస్థితిలో కూర్చుని భుజించడం మంచిది. భోజనానికి ముందు ఈ క్రింది నియమాలను పాటించాలి.

భోజన పదార్థములన్నీ విస్తారాకులోగానీ, పళ్ళేలలోగాని వడ్డించిన అనంతరం, నీటిని కుడిచేతిలోనికి తీసుకుని, గాయత్రీ మంత్రాన్ని జపించి, ఆ నీటిని తినబోవు భోజనంపై చల్లాలి. అనంతరం మళ్ళీ చేతిలోకి నీరు తీసుకుని –

“సత్యం త్వరైన పరిషించామి” – అని అంటూ కుడిచేతిని ఎడమవైపు నుంచి కుడిచేతివరకు ప్రదక్షిణగా విస్తరించుట్టూ ఆ నీరు విడువవలెను.

అదే రాత్రిపూట భోజనం చేసే సమయంలో –

“ఋతంత్వా సత్యేవ పరిషించామి” అని అంటూ నీటినిం విడువవలెను. అనంతరం ఐదుసార్లు ఎన్నో కొద్దీ కొద్దిగా తీసుకుని –

“ఓం ఉదావాయస్వాహా, ఓం ఆపావాయస్వాహా, ఓం వ్యానాయ స్వాహా, ఓం ఉదానాయస్వాహా, ఓం సమానాయ స్వాహా” అనే మంత్రాలను పఠిస్తూ నోట్లో వేసుకుని నమలకుండా మింగాలి.

ఈ విధంగా చేయలేనివారు, కనీసం భోజన సమయంలో ఈ క్రింది శ్లోకాలనైనా పఠించాలి.

“త్వదీయం వాస్తు గోవిందా
తుభ్యంఎవ సమర్పయామి!
గృహానికి సముఖోభూత్వా
ప్రసీత పరమేశ్వరం||”

ఓ గోవిందా! నీ వస్తువును నీకే అర్పిస్తున్నానుశీ నీవు నాయందు ప్రసన్నుడవై, ప్రసన్నముఖంతో దీనిని గ్రహించు అని అర్థం.

“బ్రహ్మర్పణం బ్రహ్మహవిః
బ్రహ్మగ్నే బ్రహ్మణా హుతమ్!
బ్రహ్మైవ తేన గంతవ్యం
బ్రహ్మకర్మ సమాధినా||

ఆహారాన్ని భుజించే ముందు, నివేదన చేసిన అనంతరం, పైశ్లోకాన్ని పఠించిన అనంతరం, భుజించాలి. అంతేకాకుండా –

“అహం వైశ్వానరోభూత్వా ప్రాణినాందేహ మాశ్రితః| ప్రాణాపాన సమాయుక్త పచామ్యన్నం చతుర్విధమ్||”

నేను జఠరాగ్ని రూపంగామారి, ప్రాణుల శరీరాలను ఆశ్రయించి, ప్రాణా పానములతో కూడినవాడినై, నాలుగు రకాలైన అన్నాన్ని పచనం చేస్తున్నానని చెప్పి భుజించడం మంచిది. భోజనం చేయడం ముగించిన అనంతరం –

అమృతాపి ధానమాసి రౌరవే ఆపుణ్యానిలయే పద్మార్డుద| నివాసినామ్ ఆర్థినాం ఉదకం దత్తం అక్షయ్యముపతిష్టతు” అని శ్లోకాన్ని పలుకుతూ నీటిని అప్రదక్షిణంగా విస్తరిచుట్టూ తిప్పాలి.

భోజనం చేయడం ముగించి లేచిన అనంతరం చేతులు, కాళ్ళను కడుక్కోవాలి. నోట్లో నీటిని పోసుకుని పుక్కిలించాలి. అనంతరం ఈ శ్లోకాన్ని పఠించాలి.

“ఆగస్త్యం వైనతేయఇపశ్చ
శవఞ్చ బడబానలమ్
ఆహార పరిపాకార్థం స్మరే
ద్దీమఞ్చ పఞ్చమమ్”

అగస్త్యుడు, గరుత్మంతుడు, శనీశ్వరుడు, బడబానలుడు భీములను స్మరించడం వాళ్ళ ఆహారం సమంగా జీర్ణం కాగలదని అర్థం. అలాగే పిల్లలకు ఆహారం పెట్టిన అనంతరం –

“జీర్ణం జీర్ణం వాతాపి జీర్ణం” అని పొట్టను రుద్దాలి.

పెద్దలు కూడా పొట్టపైన చేతిని ఉంచి రుద్దుకుంటూ ఈ శ్లోకాన్ని పఠించవచ్చు.

సాధారణంగా సాయంత్రం సూర్యాస్తమయం అవుతూనే ఇంటిముందు లైట్లు వేయడం, దీపాన్ని వెలిగించడం ఆచారం. లైట్లు వేయగానే దేవుడి పటంవైపు చూసి నమస్కరిస్తుంటాం. అంతేకాకుండా, దీపాన్ని వెలిగించాక గానీ, లైట్లు వేశాక గానీ –

“దీపంజ్యోతి పరబ్రహ్మః
దీపం సర్వ తమోపహమ్
దీపేన సాధ్యతే సర్వమ్
సంధ్యాదీప నమోస్తుతే!!

అనే శ్లోకాన్ని పఠించాలి.

అంతేకాకుండా,

“దీపంజ్యోతి పరబ్రహ్మః
దీపం జ్యోతి జనార్ధన
దీపేన హారతే పాపం
సంధ్యాదీప నమోస్తుతే!!”

“దీపమే పరబ్రహ్మ, దీపమే జనార్ధనుడు. సకల పాపాలను హరింపజేస్తుంది – దీపం. అటువంటి సంధ్యాదీపానికి నామస్కరిస్తున్నాను” అని దీపానికి నమస్కరించాలి.

అలాగే, సాయంత్రం లక్ష్మీదేవిని, ఇషా దేవతలను పూజించవచ్చు.

తులసికోట వద్ద దీపాలను వెలిగించి, ప్రదక్షిణం చేసి నమస్కరించవచ్చు. సాయంత్రం ఇంట్లో దీపం వెలిగించేముందు లేదా లైటు వేసే సమయంలో ఇంటి ప్రధాన వాకిలిని తెరచి ఉంచాలి. పెరటివైపునున్న వాకిలిని మూసి ఉంచాలి.

“యదాతు మానసిక్లాంతే కర్మాత్మానః క్లామాన్వితాః!! విషయేభ్యో నివర్తంతే తదాస్వపితి మానవః!!”

అని చరకసంహితలో పేర్కొనబడింది. మనస్సు అలసట చెందినటువంటి స్థితిలో ఇంద్రియాలన్నీ తమ తమ కర్తవ్యాలను మన మనస్సునకే కైవసం అవ్వడంవల్ల శారీరక మానసిక పనులు చేయలేక విశ్రాంతిని కోరుతాయి. అదే నిద్రావస్థ.

ప్రతిమనిషి కనీసం ఆరుగంటలు నిద్రించాలని శాస్త్ర గ్రంథాలు చెబుతున్నాయి. నిద్రించే ముందు కొన్ని నియమాలను పాటించాలి.

నిద్రించే సమయంలో తడికాళ్ళతో పడుకోరాదు. తడికాళ్ళతో పడుకుని నిద్రిస్తే ఆయుష్షు క్షీణిస్తుంది అని శాస్త్రవచనం. తూర్పువైపుగానీ, దక్షిణంవైపు గానీ తల ఉంచి పడుకుని నిద్రించాలి.

ఇతరుల ఇంట్లో పడుకునే సమయంలో పడమర వైపు తల ఉంచి నిద్రించాలి.

ఎప్పటికీ ఉత్తరంవైపున తలఉంచి పడుకుని నిద్రించరాదు. ఎడమవైపు తిరిగి పడుకుంటే ఆరోగ్యరీత్యా మంచిదని చెప్పబడుతోంది.

నిద్రలేచే సమయంలో కుడివైపు నుంచి నిద్ర లేవాలి.

నిద్రపోవడానికి ముందు ఈ క్రింది శ్లోకాన్ని పఠించాలి.

“కరచరణకృతం వా కర్మా వాక్కా యజం వా
శ్రవణ సయసజంవా మానసంవా ప రాధామ్
విహిత మావిహితం వా సర్వమేతత్ క్షమస్వ
శివశివ కారుణాబ్దే హి మహాదేవ శంభో”

“చేతులతోగానీ, కాళ్లతోగానీ, మాటలవల్లగానీ, చేతలవల్లగానీ, శరీరంచేతగానీ, చెవులతోగానీ, కళ్ళతోగానీ, మనస్సుతోగానీ, తెలిసిగానీ, తెలియకగానీ, చేసిన నా సర్వ అపరాధాలను కారుణామయుడవైన ఓ శివుడా క్షమించు” అని ప్రార్థించి నిద్రించాలి.

బ్రాహ్మిముహూర్తంలో నిద్రలేచినప్పటి\నుంచి రాత్రి నిద్రించే వరకు, ఈ విధంగా విధులను ఆచరించడంవల్ల జీవితం సుఖవంతమవుతుంది.

అంతేకాకుండా, ఇంకా వివిధ సమయాల్లో వివిధ శ్లోకాలను పఠించడంవల్ల అనేక సత్ఫలితాలు లభిస్తాయి.

నిద్రించే సమయంలో స్వప్నాలు వచ్చినా…. చెడుకలలు రాకుండా ఉండేందుకు –

“రామం స్కంధం హనుమంతం
వైనతేయం వృకోదరం
శయనేయః పఠేనిత్యం
దుస్స్వప్నం తస్యనశ్యతి” అనే శ్లోకాన్ని పఠించాలి. ఉరుముతున్నప్పుడు, పిడుగులు పడుతున్న సమయంలో అర్జునునిని స్తుతించాలని పురాణకథనం.

అర్జున ఫల్గుణః పార్థః
కిరిటీ శ్వేత వాహనః
బీభత్సో విజయః కృష్ణః
సవ్యసాచీ ధనుంజయః అనే శ్లోకాన్ని పఠించాలి. ఆనారోగ్యంవల్ల ఏమైనా మందులు వేసుకునే సమయంలొ ఈ క్రింది శ్లోకాన్ని పఠించాలి.

“ధన్వంత్రిణం గరుత్మంతం – ఫణిరాజంత చ కౌస్తుభం|
ఆచ్యుతం చామృతం చంద్రం – స్మరేత్ ఔషధ కర్మణీ|
శరీరే జర్ఘరీ భూతే – వ్యాధిగ్రస్తే కళేబరే|
ఔషధం జాహ్నవీతోయం -వైద్యోనారాయణోహరిః||” ప్రతినెలా అమావాస్య తర్వాత వచ్చే క్రొత్తనెలలో చంద్రుదు ఉదయిస్తాడు. ఉదయిస్తున్న చంద్రబింబాన్ని నెలబాలుడు అని పిలుస్తారు. సాధారణంగా నెలబాలుని ఆకాశంలో చూస్తూనే, దేవుడి ఫోటోను గానీ ఇష్టమైనవారి ముఖాన్నిగానీ చూస్తుంటారు. అంతేకాకుండా, నూలు పోగును తీసి చంద్రుని వైపు వేస్తుంటారు.

అలాగే నెలబాలుని దర్శిస్తూనే ఈ క్రింది శ్లొకాన్ని పఠించడం మంచిది.

“క్షీరసాగర సంపన్న లక్ష్మీప్రియ సహోదర
హిరణ్మకుట వాసాయా బాలచంద్ర నమొస్తుతే||”

అలాగే, ఇంటినుంచి బయటకు వెళ్ళేముందు –
“యశ్శివో సమారూపాభ్యాం యా దేవి సర్వమంగళా
తయో సంస్మరణాతే పుంసాం సర్వతో జయమంగళం
లాభాస్తేషాం జయస్తేషాం కుతస్తేషాం పరాభవే
యేషామిందీవర్శ్యామే హృదయాస్థో జ్ఞార్ధనః” అనే శ్లోకాన్ని పఠించడం మంచిది.

Advertisements

తెలుగు విజ్ఞానర్వస్వం…

త్రిగుణములు

– సత్వ గుణము, రజో గుణము, తమో గుణము

త్రిమతాచార్యులు

– శంకరాచార్యులు, రామానుజాచార్యులు, మధ్వాచార్యులు

పురుషార్థములు

– ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్ష

చతుర్వేదములు

– ఋగ్వేదము, యజుర్వేదము, సామవేదము, అధర్వణ వేదము

యుగములు

– కృతయుగం – 17,28,000 సంవత్సరాలు

– త్రేతాయుగం – 12,96,000 సంవత్సరాలు

– ద్వాపర యుగం – 8,64,000 సంవత్సరాలు

– కలి యుగం – 4,32,000 సంవత్సరాలు

పంచాకావ్యములు

-రఘు వంశము, కుమారా సంభవము, మేఘసందేశము, భార, మాఘము

పంచామృతములు

– నీరు, పాలు, పెరుగు, నెయ్యి, తేన

పంచాంగములు

– తిధి, వారము, నక్షత్రము, యోగం, కర్ణం

షడ్రసములు

– ఉప్పు, పులుపు, కారము, తీపి, చేదు, వగరు

సప్త మహా ఋషులు

– కశ్యపుడు, అత్రి, భరద్వాజుడు, విశ్వామిత్రుడు, గౌతముడు, వశిష్టుడు, జమదగ్ని

సప్త సముద్రములు

– లవణ సముద్రము, ఇక్షు సముద్రము, సుర సముద్రము, సర్పి సముద్రము, దధి సముద్రము, క్షీర సముద్రము, జల సముద్రము

సప్త పై లోకములు

– భూలోకం, భువర్లోకం, సువర్లోకం, మహర్లోకం, జనర్లోకం, తపోలోకం, సత్యలోకం

సప్త క్రింది లోకములు

– అతలము, వితలము, సుతలము, తలాతలము, మహాతలము, రసాతలము, పాతాళము

అష్ట దిక్పాలకులు

– ఇంద్రుడు, అగ్ని, యముడు, విబుతి, వరుణుడు, వాయువు, కుబేరుడు, ఈసనుడు

అష్ట లక్ష్ములు

– ధన లక్ష్మి, ధాన్య లక్ష్మి, విజయ లక్ష్మి, ధైర్య లక్ష్మి, సంతాన లక్ష్మి, గజ లక్ష్మి, ఆది లక్ష్మి, విద్యా లక్ష్మి

అష్టాంగ యోగ

– ఆసనాలు, యమ, నియమ, ప్రణయమ, ప్రత్యాహార, ధారణ, ధ్యాన, సమాధి

నవబ్రహ్మలు

– మరీచి, భరద్వాజుడు, అంగీరసుడు, పులస్త్యుడు, పులహుడు, క్రతువు, దక్షుడు, వశిష్టుడు, వాసుదేవుడు

నవ రసములు

– శృంగారము, హాస్యము, కరుణము, రౌద్రము, వీరము, భయానకము, భీభత్సము, అద్భుతము, శాంతము

నవరత్నములు

– వజ్రము, వైఢూర్యము, గోమేధికము, పుష్ప రాగము, పచ్చ, కెంపు, నీలము, పవాలము, ముత్యము

నవదాన్యములు

– వడ్లు, ఉలవలు, పెసలు, మినుములు, నువ్వులు, గోధుమలు, అనుములు, కందులు, సెనగలు

అష్టాదశ పురాణాలు

– మత్స పురాణం, భాగవత పురాణం, భ్రంహాండ  పురాణం, బ్రహ్మ పురాణం, వాయు పురాణం, వరాహ పురాణం, నారద పురాణం, లింగ పురాణం, కూర్మ పురాణం, మార్కండేయ పురాణం, భవిష్యత్తు పురాణం, బ్రహ్మ వైవార్త పురాణం, వామన పురాణం, విష్ణు పురాణం, అగ్ని పురాణం, పద్మ పురాణం, గరుడ పురాణం, స్కంద పురాణం

జ్యోతిర్విజ్ఞానం…

‘జ్యోతి’ పదం నుండి ‘జ్యోతిషం’ ఆవిర్భవించింది. ‘జ్యోతి’ అంటే ప్రకాశం, వెలుగు అర్థం. జ్యోతిషం ఒక వైజ్ఞానిక శాస్త్రం.

జ్యోతిషాం సూర్యాదిగ్రహాణాం బోధకం శాస్త్రం!

సూర్యాది గ్రహాలూ, కాలం గురించి తెలిపే శాస్రమే జ్యోతిషం.

గగనమండలంలోని ప్రధానగ్రహాలు, నక్షత్రాలు భూమిపై ఉండే ప్రాణులకు వెలుగునిస్తాయి. ఆకాశంలోని ఈ గ్రహాల నుండి ప్రసరించే జ్యోతికిరణాలు తమ తమ బలం, దూరాన్ని అనుసరించి భూమిపై ఉన్న ప్రాణులను ప్రభావితం చేస్తాయి. వాస్తవానికి ఒక వ్యక్తి జనన సమయంలోని జ్యోతికిరణాలు అతని స్వభావానికి కారణమౌతాయి. మానవుని జీవితంపై, అతని జీవితంలోని వివిధ కోణాలపై ఈ జ్యోతికిరణాల ప్రభావాన్ని విశ్లేషించే శాస్త్రమే ‘జ్యోతిర్విజ్ఞానం’ లేదా ‘జ్యోతిష విజ్ఞానం’ అని పిలవబడుతుంది.

శిక్ష, కల్పం (సూత్రాలు), వ్యాకరణం, నిరుక్తం, ఛందస్సు, జ్యోతిషం వేదాలకు ఆరు అంగాలు. అందుచేత వేదాలను ‘షడంగ వేదాలు’ అంటారు. ‘వేదస్య నిర్మలం చక్షుర్జ్యోతి శాస్త్రమనుత్తమం’ అని నారదసంహితలో జ్యోతిషశాస్త్రాన్ని వేదాలకు నేత్రంగా చెప్పారు.

ఋగ్వేదంలోని మొదటి శ్లోకం –
‘విఫలాన్యన్యాశాస్త్రాణి వివాద స్తేషు కేవలమ్|
సఫలం జ్యోతిషం శాస్త్రం చంద్రాక్కౌ యాత్ర సాక్షిణౌ||
యథా శిఖామయూరణాం నాగానాం మణయో యథా|
తత్వద్వేదాంగ శాస్త్రాణాం జ్యోతిషం మూర్థని స్థితమ్’
అని చెప్పబడింది.

చంద్రగుప్త విక్రమాదిత్యుని కాలం (క్రీ.శ. 380 నుండి 414)లో ఆర్యభట్టు ప్రసిద్ధ ఖగోళ, గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు. గణిత, జ్యోతిష శాస్త్రాల గౌరవాన్ని అత్యున్నత స్థితికి చేర్చాడు. ప్రాచీన మహర్షులు చేసిన సూర్యచంద్రుల గ్రహణ సమయాన్ని తెలుసుకునే విధానాన్ని ఆర్యభట్టు సంస్కరించి, సరైన గ్రహణ సమయాన్ని లెక్కించే విధానాన్ని రూపిందించి, ఆ మహర్షుల గౌరవానికి మరింత శోభ చేకూర్చాడు. వైదిక ఋషులు ద్వారా చెప్పబడిన శుభాశుభ సంఘటనల సమయాన్ని నిర్దిష్టంగా తెలుసుకోవటానికి 27 నక్షత్రాలపై ఆధారపడిన ఒక సమయసారిణి (సూచిక) సిద్ధం చేసాడు. భూమండలపై, భూమండల వాసులపై పడే గ్రహప్రభావాన్ని వివరించే ఒక చార్డ్ తయారుచేశాడు. ఆర్యభట్టీయమనే గ్రంథం రచించాడు. అది ప్రాచీన భారతచరిత్రలో స్వర్ణయుగం. నేటికీ ప్రపంచమంతా అతని గణనా విధానాన్నే అనుసరిస్తుంది. భారతదేశంలో ఇదే ప్రమాణం.

మధ్యయుగంలోని ప్రథమభాగంలో ఈ విజ్ఞానం మరింత ఉన్నతి చెందింది. ‘వరాహమిహిర’ పండితుడు దీనిని క్రమబద్ధం చేసి, అందులో అంకె నూతన తథ్యాలను సమీకరించి, బృహజ్జాతకమనే గ్రంథాన్ని రచించాడు. ఆ తరువాత కళ్యాణవర్మ, బ్రహ్మగుప్తుడు, మున్జాలుడు, చంద్రసేనుడు, శ్రీపతి, శ్రీధరుడు, భట్టవోసారి, మల్లిసేనుడు, బల్లాల సేనుడు, నరచంద్రుడు, అర్దదాసుడు, మకరందుడు, మహేంద్రసూరి, వైద్యనాథుడు, కేశవుడు, గణేశుడు, డుండిరాజు, నీలకంఠుడు మొదలైనవారు. 19వ శతాబ్దంలో మునీశ్వరుడు, దివాకరుడు, నిత్యానందుడు, ఉభయకుశల బాషుజేముని, జస్వంతసాగరుడు, జగన్నాథసమ్రాట్టు, బాపుదేవ శాస్త్రి, నీలాంబరషూ, సుధాకర ద్వివేది మొదలైన ప్రసిద్ధ రచయితలు, టీకాకరులు, సమీక్షలు జ్యోతిశ్శాస్త్ర సంబంధిత రచనలు అనేకం చేశారు. ఈ ప్రాచీన మహర్షులు, ఆచార్యులు, లేఖకులు తమ జ్ఞానప్రభా కిరాణాలతో రచించిన శ్లోకాల, రచనలు నేటికి అధ్యయన విషయాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి. ఈ కాలంలోనే తక్షశిల, నలంద, మగధ, కాశి, ఉజ్జయిని, తంజావూరు, జయపూర్ మొదలైన ప్రదేశాల్లో జ్యోతిష సంభందిత పరిశోధనాశాలలు ఏర్పడ్డాయి. ఈ సంస్థల్లో భారతీయ, విదేశీయ విద్యార్థులు జ్యోతిర్విజ్ఞానాన్ని అధ్యయనం చేసేవారు. నేడు వీటిలో అనేక కేంద్రాలు నశించిపోయాయి.

ప్రపంచలో రెండు ప్రాచీన దేశాల్లోనే జ్యోతిర్విజ్ఞానం పూర్తిగా రెక్కలు తొడిగింది. మొదటిది భారదేశం, రెండవది గ్రీసుదేశం. క్రీస్తుకు పూర్వం అనేక శతాబ్దాలు భారతదేశంలో విస్తరించిన జ్యోతిర్విజ్ఞాన వటవృక్షఛాయలో అనేక విదేశీయులు తమ తమ దుఃఖాలు, సమస్యలకు సమాధానం పొంది శాంతి అనుభవించేవారు. మానవ జీవితంలో జ్యోతిష్యం ఉపయోగం, మహత్తు – మానవుని సమస్త కార్యాలు జ్యోతిషం ద్వారానే జరుగుతాయి. వ్యావహారికంగా ముఖ్యమైన ఉపయోగకర దినాలు, సమయం, తిథి, వారం, సప్తాహం, పక్షం, మాసం, ఋతువు, సంవత్సరం, అయనం, నక్షత్రం, యోగం, కరణం, చంద్రసంచారంచ సూర్యస్థితి మొదలైన జ్ఞానం జ్యోతిషం వల్లనే లభిస్తుంది. ఈ జ్ఞానం కోసం వివిధ ప్రదేశాల పేర్లను ఆధారంగా తీసికొని పంచాంగం చూసి సామాన్య జనులు కూడా ఈ విషయాలను గ్రహించగలరు. అలాగే చారిత్రాత్మక అంశాలు కూడా పొందుపరచబడతాయి. వాటిని గురించి కూడా మనం సంప్రదించి నిర్ణయాలు తీసుకోవచ్చు.

జల-చార రాశులు, జల-చర నక్షత్రాల సమయంలో ఎక్కువ వర్షం పడే అవకాశం ఉంటుంది. పామరుడైన పల్లెటూరి రైతు ఆకాశాన్ని పరిశీలించి వర్షం గురించిన అంచనా వేయగలుగుతాడు. పుష్కలంగా పంట పండటానికి తగు సమయం అంచనా వేసి గింజలు నాటుతాడు. సముద్రయానం చేసే నావికులు, వారి కెప్టెన్ (నాయకుడు) సముద్రంలో ప్రయాణించే సమయంలో సూర్యచంద్రులు స్థితిని చూసి వాతావరణాన్ని ఊహించగలుగుతారు. సురక్షిత మార్గాలను, సమయాన్ని నిర్ణయించుకుంటారు. అందుచేత హాని జరుగదు. జ్యోతిషంలో ఒక శాఖ రేఖాగణితం, పర్వతాల ఎత్తును, సముద్రాల లోటును కొలవటానికి ఉపయోగపడుతుంది. సూర్య చంద్ర గ్రహణాల ఆధారంగా ప్రాచీన చారిత్రాత్మక తిథులను తెలుసుకోవచ్చు. భూగర్భంలో లభించే పురాతత్వ వస్తువుల ప్రాచీనత్వం, వాటి సమయాన్ని అంచనా వేయవచ్చు.

ఆకాంక్ష, రేఖాంశ దిశాజ్ఞానం కలిగిస్తాయి. ఈ జ్ఞానం ద్వారా ప్రపంచంలోని అనేక రహస్యాలు, యుగాలను గురించిన వివరాలు సూర్య – చంద్ర గ్రహణ కాలాలు, ఆటుపోట్ల త్రీవత, సమయం…ఇవన్నీ జ్యోతిషం ద్వారా తెలుస్తాయి. ఉత్తమమైన ఔషధాలను ఎ సమయం, ఋతువుల్లో తయారుచేయాలో కనుగొనవచ్చు. రోగనివారణకు ఔషధాలను ఉపయోగించాల్సిన సమయం తెలుస్తుంది. ఈ విధంగా జ్యోతిషం ప్రత్యక్షంగా, పరోక్షంగా భూమిపై ఉన్న మానవులకే కాక సర్వప్రాణులకు లాభకరంగా ఉంటుంది. ఆందుచేతనే అజ్ఞానాంధకారం తొలగించే దీపం జ్యోతిషశాస్త్రం.

ఈ జ్యోతిర్విజ్ఞానాన్ని పాశ్చాత్య విద్వాంసులు వేల సంవత్సరాలుగా పరిశ్రమించి పాశ్చాత్య విధానంలో రూపొందించారు. ఫలిత జ్యోతిశంపై పాశ్చాత్యులకు ఎంతగా గురి కుదిరిందంటే, అక్కడ ఈ విషయంపై అనేక చర్చలు, ఉపన్యాసాలు, గ్రంథ ప్రకాశానం, వ్యాఖ్యానాలు ఏర్పాటు చేస్తున్నారు. సాధారణ ప్రజానీకానికి నిర్దుష్టమైన జ్ఞానం అందించే ప్రయత్నం చేస్తున్నారు.

అమెరికాలో ఈ విజ్ఞానానికి సంబంధిచిన ప్రత్యెక విశ్వవిద్యాలయాలు స్థాపించారు. అందులో ఉత్తీర్ణులైన యోగ్య విద్యార్థులకు మంచి పదవులు ఇవ్వబడుతున్నాయి. 

ధర్మసూత్రాలు…

తల్లి, తండ్రి, గురువు, ప్రత్యక్ష దేవతలు

భారతీయ సంస్కృతికి వేదాలు ఆధారాలు. వేదాలలో తల్లి, తండ్రి, గురువును దేవతల సమానులుగా, పూజనీయులుగా చెప్పబడింది. “మాతృదేవోభవ, పితృదేవోభవ, ఆచార్యదేవేభవ” అను భావన భారతీయ సంస్కృతి మరియు సమాజానికి ప్రాణం. వాల్మికి రామాయణంలో, మర్యాద పురుషోత్తముడైన రాముడు సీతా దేవితో “తల్లి, తండ్రి, గురువు ఈ ముగ్గురు ప్రత్యక్ష దేవతలు. వీరిని అవహేళనముతో ఉపేక్షించి, ఆ ప్రత్యక్ష దేవతలను ఆరాధించటం ఉచితం కాదు. ఈ ముగ్గురినీ సేవించగలటం వలన ధర్మ అర్థకామములు ప్రాప్తి చెందుటయేకాకా, వీరిని ఆరాధించుటచే మూడు మూర్తులను ఆరాధించడం అవుతుంది. తల్లితండ్రులకు సమానం ఇతరులెవ్వరూ పవిత్రులు, పూజనీయులు లేరు. ఈ ముగ్గురిని గౌరవించి సేవించటం పరమ కర్తవ్యం అని చెప్పడం జరిగింది.

శ్రీరాముడు ఇట్టి మర్యాదను తన జీవితంలో శ్రద్ధాపూర్వకంగా పాటించాడు. తల్లితండ్రుల ఆజ్ఞను ప్రసన్నతతో శిరోధార్యం చేసుకొని, అతడు పదునాలుగు సంవత్సరాలు అరణ్యవాసానికి వెళ్ళాడు. తల్లితండ్రుల ఆజ్ఞను శిరసావహించినందువల్లనే శ్రీరామునికి ప్రతి ఇంట పూజలు జరుగుతున్నాయి. అందువల్లనే, అతనిని మర్యాద పురుషోత్తమ భగవాన్ రాముడన్నారు. అతడు తల్లి, తండ్రి గురువులను ప్రత్యక్ష దేవతలుగా ఎంచి భక్తిశ్రద్ధలతో గౌరవించాడు.

శ్రీరామ చరిత మానస్ లో తెలిపినట్లు ఆయనకు ప్రతిదినము వేకువజాముననే  లేచి, వారి తల్లిదండ్రుల గురువుల పాదపద్మములపై తన శిరస్సునుంచి ప్రణామం చేయడం అలవాటు.

పద్మపురాణంలో, “తండ్రిని ధర్మ మూర్తియని, స్వర్గమని, అతనే సర్వోత్కృష్టమైన తపస్సు అని, తండ్రి ప్రసంనుడైతే దేవతలందరు ప్రసన్నులవుతారని, ఏపుత్రుని సేవతో తల్లిదండ్రులు సంతుష్టులవుతారో, ఆపుత్రునికి ప్రతిరోజూ గంగాస్నాన ఫలం దక్కుతుంది. తల్లియందు సర్వ తీర్థాలుంటాయి. తండ్రి దేవత లందరి స్వరూపుడు. అందువల్లనే అన్ని విధాల ప్రయత్నపూర్వకంగా తల్లిదండ్రులను పూజించాలి. తల్లిదండ్రులను పూజించి ప్రదక్షిణ చేయువానికి, ఒక్క సారిగా పృథ్వినంతటిని ప్రదక్షిణ చేసిన ఫలితం దక్కుతుంది.

వినాయకుడి, కార్తికేయుడి, వివాద ప్రసంగంలో సకల పృథ్వి ప్రదక్షిణ చేయడంలో ముందు తిరిగిరావటం గురించిన కథ అందరికి తెలిసిందే, కార్తికేయుడు తన వాహనంపై పృథ్వి ప్రదక్షిణ చేస్తుండగా, అప్పుడు వినాయకుడు తన తల్లితండ్రులైన శివ పార్వతులను పూజించి, వారలకు ప్రదక్షిణ చేసి, తాను పృథ్వి ప్రదక్షిణ పూర్తి చేశానని పలికాడు. తల్లిదండ్రులకు ప్రదిక్షిణ చేసి నంతా మాత్రానే పృథ్వినంతటిని ప్రదిక్షిణ చేసినట్లువుతుందని వినాయకుని సమాధానం. తల్లిదండ్రులకు స్వచ్చమైన స్థానం ఇచ్చినందువల్లనే వినాయకుడు నేటికీ అగ్ర పూజలనందుకొంటూ భక్తవరదుడయ్యడన్నది నిజం.

మనుస్మృతిలో “పది గురువులకు మించినవాడు ఒక ఆచార్యుడని, నూరుగురు ఆచార్యులను మించినవాడు తండ్రియని, తండ్రికన్నా వేయి రెంట్లు అధికముగా తల్లిగౌరవనీయురాలని” చెప్పబడింది.

పుత్రుల యొక్క ఇహలోక, పరలోక, లోకకళ్యాణ ప్రాప్తికై తల్లిదండ్రుల సమానమైన తీర్థం వేరేలేదు. తల్లి దండ్రులను సేవించని వారికి, వేదాధ్యయనం వ్యర్థం. పుత్రునికి తల్లి దండ్రులను సేవించడం ధర్మం. ఇదేతీర్థం, మోక్షం మరియు ఇదే జన్మకు శుభఫలం.

“నాస్తి మాతృసమః గురుః అని వేద వ్యాసుడు పలికాడు. అనగా తల్లిని మించిన గురువెవరూ లేరు. ధర్మ గ్రంథాలలో చెప్పినట్లు, తల్లిదండ్రులంతటి శ్రేష్టులు ఏ దేవతలు లేరు. కనుక ప్రత్యక్షదేవతలైన తల్లిదండ్రులను శ్రద్ధాపూర్వకంగా సేవించుటయే మన ధర్మం.

యుధిష్టరుడు, భీష్మ పితామహుని ధర్మమార్గమును తెలుపవలసిందంటూ అడిగాడు. భీష్ముడు “తల్లి, తండ్రి, గురువులయందు భక్తి, సమస్త ధర్మములకన్నా ఉత్తమ ఫలములనిస్తుంది. అన్ని విధాలైన పూజలకన్నా ఈ ముగ్గురిని సేవించుటయే శ్రేష్టమైనది. అధిక మహత్వపూర్ణమైనది. తండ్రి సేవలచే ఈ లోకంలో, తల్లి సేవలచే పరలోకంలో, మరియు గురువును సేవించుటయే బ్రహ్మలోకప్రాప్తి కలుగుతుంది” అని తెలిపాడు. మహాకవి గోస్వామి తులసీదాస్, “శ్రీరామ చరిత మానస్” లో”వందే బోధమయం నిత్యం గురుంశంకర రూపిణం” అని గురువును కృపా సింధునరరూపహరి అని చెప్పాడు. కనుక, తల్లి, తండ్రి, గురువు, ఈ ముగ్గురి ఉపేక్ష, అవహేళన, నిరాదరణ, అవమానుపరచు భావన లేదా అలా వ్యవహరించే ఆచరణ ధర్మ విరుద్ధంగా గుర్తింపబడింది. ప్రత్యక్ష దేవుళ్లైన ముగ్గురి యందు అశ్రద్ధ లేదా అగౌరవమైన పద్ధతిని అనుసరించువాడు పాపి అవుతాడు మరియు అతనిచే చేయుబడిన పుణ్య కార్యములు నశిస్తాయి.

ఈ విషయంలో వాల్మీకి రామాయణంలో “ఏ వ్యక్తి తన తల్లిదండ్రులను, బ్రాహ్మణులను, ఆచార్యుని అవమానపరచునో, వాడు యమునిచే దండింపబడి, పాప ఫలితములను అనుభవిస్తాడ” ని తెలిపాడు.

తండ్రి పతితుడైనప్పటికీ, ఆకలి బాధచే వ్యకులితుడైనప్పటికీ, అన్ని పనులలో అసమర్థుడైనప్పటికీ, వృద్ధుడై ఉన్నప్పటికీ, మరియు అదే పరిస్థితిలో తల్లి ఉన్నా, ఏ పుత్రుడు వారిని సేవించిననూ, అట్టి పుత్రునిచే విష్ణువు నిస్సందేహంగా ప్రసన్నుడవుతాడు. తల్లిదండ్రులు ఈ లోకమందైననూ, పరలోకమునందైననూ, శ్రీనారాయణుని సమానులే. మరియు తల్లిదండ్రులు ఏ కుమారుని ఎల్లప్పుడూ కోపిస్తుంటారో, వాడు నరకంలో పడకుండా త్రిమూర్తులు కూడా కాపాడలేరు. తల్లి, తండ్రి, గురువులను సగౌరవంగా సేవించని పుత్రుని కర్మములు నిష్పలమవుతాయి. “తల్లి తండ్రి గురువు యొక్క ఆజ్ఞలను పాటించని వాణి జన్మ వ్యర్థం” అని శ్రీరాముడు లక్ష్మణునికి చెప్పాడు.

ప్రాచీనకాలం నుండి, తల్లి, తండ్రి, గురువులు సమాజంలో మహోన్నత స్థానంలో ఉన్నారు. అందుకే వీరిని ప్రత్యక్షదేవతలన్నారు. ఈ ముగ్గురి నుండి పొందిన సేవలను, త్యాగాలను, ఋణమును మరచి, వారికి తగిన గౌరవ ములనివ్వనివాడు పాపి అగుటయే గాక క్షమార్హుడు కాడు.

నేటి పరిస్థితుల గురించి ఆలోచించటం ఎంతో అవసరం. నేటి సమాజంలో ఈ ముగ్గురి పరిస్థితి దయనీయంగా తయారవుతోంది. అంతటా పరివారాలు విచ్చిన్నమవుతున్నాయి. సమిష్ఠి కుంటుంబాల పరిస్థితి లుప్తమవుతున్నాయి. కుటుంబాలు సన్నగిల్లుతున్నాయి. దీనిని పాశ్చాత్యసంస్కృతి ప్రభావమనాలా లేక నేటి శిక్షనాపద్దటి దోషమనవలెనా? నేడు వృద్ధ తల్లిదండ్రులను పరివారంలో భారముగా అనుకొంటున్నారు. క్రొత్తతరం ప్రాచీనసంస్కృతి మరియు సంస్కారాల నుండి దూరమవుతోంది. వృద్ధ తల్లి దండ్రులు, సేవాశుశ్రూష, గౌరవ మర్యాదలు, ప్రేమకు దూరంగా జరుగుతున్నారు. ఏ తల్లి దండ్రులు, తమ సంతానం యొక్క పాలనపోషణ, శిక్షణ, పెండ్లిండ్లు మొదలగువాటికి, వారి జీవిత ఆదాయాన్ని వ్యవపరచినారో, ఆ తల్లిదండ్రుల పాలనపోషణ, సేవ, చికిత్స వంటివి పుత్రులందరు కలిసి కూడా చేయడంలేదు. ఈ కారణం చేతనే అసహాయులైన వృద్ధ తల్లి దండ్రులు వృద్ధాశ్రమాలలో శరణు పొందవలసి వస్తోంది. నేడు పరివార ములలో అశక్తులైన తల్లి దండ్రులకు స్థానము లోపొంచుటచే నగరములలో వృద్ధాశ్రమాల సంఖ్య పెరుగుతోంది. అందువలననే, జీవిత అంతిమ ఘడియలలో, సేవ సాను భూతి, ప్రేమ చికిత్సలులేక వంచితులగుచున్నారు. తనవారి ఉపేక్ష నిరాదరణకు గురియై బాధలను అనుభవించుటకు వివశులైరి.

నేడు కూడా, కొన్ని పరివారములలో పుత్రులు వారి తల్లిదండ్రులను సగౌరముగా చూసే వారున్నారు. వారి సేవలందు, చికిత్సలందు, విశేష శ్రద్ధ చూపించు చున్నారు. వృద్ధులైన తల్లిదండ్రులు, వారి పుత్ర పౌత్రుల వెంట ఆనందంగా ఉన్నారు. కాని, ఇలాంటి ఆదర్శ పరివారముల సంఖ్య చాలా తక్కువగా కనిపిస్తోంది. ఏవిధంగా పరివారంలో తల్లిదండ్రుల స్థితి దయనీయం మరియు ఉపేక్షించబడుచున్నదో, అదేవిధంగా గురువులు, ఆచార్యులు, అధ్యాపకులు మొదలగువారి స్థితులు కూడా పతనమవుతున్నాయి. “గురుబ్రహ్మ, గురువిష్ణుః గురుదేవో మహేశ్వరః” అను భావన కేవలం చదువుకోవడానికి మాత్రమే పరిమితమైంది. వ్యవహార మందు ఇప్పుడు గురువు కేవలం వేతనము పొందు శిక్షకుడిగా చూడబడుచున్నాడు. గురు జనుల ప్రస్తుత దశ నేడు చింతించదగు విషయంగా మారింది.

“మాతృదేవోభవ, పితృదేవోభవ, ఆచార్యదేవోభవ” అను శృతి వచనములకు సమాజంలో పునః స్థాపితం చేయుట గురించి ఆలోచించి, తగు ప్రయత్నం చేయాలి. బాల్యదశ నుండే పిల్లలలో ఈ ప్రత్యక్ష దేవతల ఆదరణ సేవాభావ యుక్త సంస్కారమును బోధించడం చాలా అవసరము. “బాల్యమెట్లుండునొ, జీవితమూ అట్లుండును” అనినట్లు జీవిత పర్యంతం సంస్కారములుంటాయి. మహాపురుషుల జీవిచచరిత్రలు, వారి బాల్యం నుండే తల్లి, తండ్రి, గురువులు, వారికి సంస్కారవంతమైన శిక్షణనిచ్చి ఉన్నారని తెలుపుచున్నాయి.

తల్లి, తండ్రి, గురువు మరియు ఇతర సదస్యులు, స్వయంగా వారి ఆచరణ లేదా వ్యవహారరీతులలో బాలురకు మంచి సంస్కార పాలనా విధానములు ఉదాహరణలతో చెప్పాలి. పిల్లలలో మనం కోరుకునే సద్గుణాలను, ముందుగానే వారిలో సద్గుణాలను అలవరచుకునేట్లు చేయాలి. పిల్లలు పెద్దలను చూసి అనుకరణ ద్వారా నేర్చుకుంటారు. మంచి లేదా చెడు అలవాట్లను లేదా సంస్కారాన్ని పిల్లలు, ముందు పరివారం నుండి, తదుపరి ఇరుగు పొరుగున ఉండే వాతావరణం నుంచి గ్రహిస్తారు. పరివారంలో పిల్లలకు బాల్యం నుండే, తల్లి, తండ్రి, తాత, నాయనమ్మ, మరియు గురువు పట్ల శ్రద్ధ, సేవ, మరియు గౌరవభావనతో శిక్షణ ఇవ్వడం మన కర్తవ్యం.

పరివారంలోని మంగళప్రదమైన కార్యక్రమాలలో పెద్దలకు విశేషస్థానం ఇచ్చి, వారిని సగౌరవంగా చర స్పర్శ చేసి ఆశీర్వాదం పొందాలి.

విద్యాలయాల్లో, వారమునకోకసారైననూ, నైతిక సంబంధమైన శిక్షణనివ్వవలెను. గతంలో ఇటువంటి శిక్షణా తరగతులుండేవి. గురువులు నైతిక సంబంధ విషయాలపై బోధించవలెను. పిల్లల జన్మదిన సందర్భాలలో మంచి బోధనాయుక్తమైన పుస్తకాలను బహుకరించాలి.

వయోవృద్ధులైన తల్లిదండ్రులకు ప్రణమిల్లి సేవించినవానికి, ఆయువు, విద్య, యశస్సు, మరియు బలము ప్రాప్తిస్తుంది.

తల్లి, దండ్రి, గురువు మొదలైన వారి మాటలను పెడచెవినబెట్టక ఆచరించవలెనని శివుడు శ్రీరామునికి ఉపదేశించాడు.

తల్లిదండ్రులవల్ల ఏ కారణం చేతనైనా ఏ అపరాధం జరిగాననూ, పుత్రులు వాటిని పట్టించు కొనక, యథావిధిగా, శ్రద్ధా భక్తులతో వినయంతో, సుశీలులై వారిని సేవించాలి. ఇదే భారతీయ సంతాన సంస్కృతి యొక్క ఉన్నత ఆదర్శం.

మానవ సేవయే మాధవ సేవ

మానవజన్మ కేవలం భగవంతుని కృప వలననే ప్రాప్తిస్తుంది. భగవదిచ్చ వలననే మానవునిగా ఉండగలుగుతున్నాం. భగవంతుడు ప్రసాదించిన మానవజన్మ మనకు భగవత్కార్యములను చేయు సదవకాశామును కల్గించుట మహాద్భాగ్యము.

భగవత్కార్యములు చేయటం అంటే భగవంతునికి సహాయబడుట కాదు. భగవంతునికి సహాయపడు శక్తి మనకు లేదు. భగవంతుని సేవించుటయే మన ప్రథమ కర్తవ్యం.

మాధవుడు అనగా భగవంతుడు. మాధవునిచే సృష్టించబడిన అనేకానేక ప్రాణులలో ఒక ప్రాణి మానవుడు. అట్టి మానవుని సేవించినట్లే పరిగణింపబడుతుంది. మానవుని సేవించటం అంటే ఏమిటి? ఇతర మానవునికి ఉపయోగబడు, ఉపకరించు పనిని చేయుటయే ఇతరుని సేవించుట అవుతుంది. ఇతరునికి ఉపాకరమోనర్చుట మన కర్తవ్యమే గాక మన ధర్మం.

ఇతరులకు ఉపకారము చేయటం రెండు విధాలుగా ఉంటుంది. తనకు ఉపకార చేసిన వానికి ప్రత్యుపకారము చేయటం ఒక విధము. తనకపకారము చేసినవానికైనను ఉపకారము చేయుట రెండవ విధము. అపకారికి ఉపకారము నెపమెన్నక చేయువాడే శ్రేష్ఠుడు. ఇతరులను, విశాల రూపమున ప్రపంచముగా, సూక్ష్మ రూపమున మనదేషంగా తెలుసుకోవలయును. దేశమునకు చేయు ఉపకార విషయాన్ని ఆలోచించవలసి వచ్చినచో, మనము “దేశము నాకేమి ఉపకారం చేసింది?” అని ప్రశ్నించుకొనకూడదు. “మనం దేశం కోసం ఏమీ చేసాం, ఏమైనా ఉపకారం చేయాలి?” అనే ప్రశ్నించుకోనవలెను.

ప్రతిఫలమును లేదా ప్రత్యుపకారమునాశించక, ఇతరులకు చేయు ఉపకారము అత్యుత్తమమైనది.

అందులో “త్యాగము” అను విశేష గుణము దాగియున్నది.

దారిద్ర్యమును అనుభావిన్చుచున్న వాడు, వేరే గత్యంతరం లేక భిక్షాటన చేస్తాడు. అట్టి బిచ్చగానికి నీవు దానమిచ్చుట చేత నీకు నీవే ఉపకారము చేసుకొనినవాడవు అగుదువు. దానమిచ్చు వాడు ధన్యుడు కాని పుచ్చుకున్నవాడు ధన్యుడు కాదు. అట్టి బిచ్చగాడికి దానము నిచ్చు అవకాశం నీకు లభింప చేసిన పరమాత్మునికి కృతజ్ఞుడవై ఉండుము. బిచ్చగానికైనాను దానమిచ్చిన పిదప “పరమేశ్వరార్పణమస్తు” అని అనుకొని, అట్టి దానమిచ్చిన సంగతి మరచిపోవుట ఉత్తమగుణము. అట్టి బీదవానికి చేసిన ఉపకారము (సేవ) మాధవ సేవగా పరిగణించాలి.

ఇతరులకు హాని తలపెట్టుట లేదా చెడు చేయుట మనకు మనమే హాని చేసుకోనునట్లుగా తెలుసుకొనవలెను. ఇతరులకు మంచి చేయుటవలన వారికే కాక మనకు కూడా మంచియే చేకూరుతుంది. కర్మయోగముననుసరించి, చేయబడిన ప్రతి పని ఫలితం దానిని అనుసరించి ఉంటుంది. మనం చెడుకార్యము చేసినయెడల, మనం బాధను అనుభవించక తప్పదు. మనం మంచి పని చేసినయెడల, తృప్తి చెందుటయేకాక మన మనస్సు ఆనందించును. స్వర్గ నరకములందేమున్నది మనకు తెలియదు. ప్రపంచమును మనం చూస్తున్నాము. ప్రపంచమంతయు దుఃఖమయము. బుద్ధ భగవానుడు దుఃఖములు నివారించుటకై తపన చెందియుండెను. దుఃఖములను అంతమొందించుటకు మనకు ప్రయత్నించవలెను. మనం మంచినే చేసూ, మంచిగా నున్నచో, ఆ మంచియే మనకు మోక్షము నొసంగును. నిష్కామముగా, ధనమును లేదా కీర్తిని ఇతరులకు ఉపకారము చేయునతనికి, ప్రపంచస్థితికి మార్చగల శక్తి చేకూరును.

మనము మనలనే పోగాడుకోనుట పాపమూ. అట్టి మానవుడు స్వార్థపరుడు. ఇతరులకు సాయపడు ఉద్దేశ్యము కలవాడు నిస్వార్థపరుడేకాక ఆధ్యాత్మిక చింతన కలిగిన జీవుడు.

మానవులందరు దేవుని బిడ్డలు. మానవులకు సేవచేయు అవకాశము నీకు కలిగినచో, ఆ అవకాశమును భగవంతుని ప్రసాదమని గ్రహించవలెను. తోటివారికి సేవ చేయు అవకాశం నీకు ప్రాప్తిన్చినచో నీవు ధన్యజీవుడవు. తోటి మానవులను సేవించు అవకాశము లభించుట మన భాగ్యము. ఇతరులకు చేయు సేవను సహాయముగా భావింపరాదు. ఇతరులకు చేయు సేవను, సహాయపడినట్లు భావించుట పాపమే గాక దేవుని దూషించినటులవుతుంది. నీ నుంచి సేవలనందుకొను మానవునిలో భగవంతుడిని కనుగొనుము. భగవంతుడు సర్వాంతర్యామి, అనగా అందరిలోనూ భగవంతుడు ఉన్నాడు. జీవిని ఆరాధించువాడే దేవుని ఆరాధకుడు. ఏ ఒక్కనికైనను నీవు ఏ కొంచెమైననూ సేవను అందించినచో, నీవోనర్చిన సేవ సత్కర్మ అవుతుంది. 

అజ్ఞానమే మానవునికి దుస్థితిని కలిగించును. అజ్ఞానాంధకార కూపములో పడియున్న వారిని వెలుగులోకి రప్పించుటకు వారిలో జ్ఞానోదయము కల్గించు ఉపకారమును చేయుము. ప్రకృతిలో అసమానత యున్ననూ, అందరికి జ్ఞానప్రాప్తికై సమాన అవకాశములు కలిన్చావలెను. బలహీనులక్కు, రోగులకు సేవలనందించుట పరమేశ్వరుని పూజించుతయే అవుతుంది. ఇతరులకోరకే జీవించుచూ, ఇతరులకు ఉపకారము చేస్తూ, అందులోనే తృప్తి పొందువాడు జ్ఞాని. నీ ముక్తి కొరకే నీవు త్యాగము చేయుట నిష్ప్రయోజనము.

ప్రతివ్యక్తి పవిత్ర భావంతో పొందు ఉత్సాహము నుండి ప్రేరితుడు కావలెను. అట్టి ఉత్సాహముతో సహాయసిద్ధాంతం పాటిస్తూ సంఘమును ఉద్ధరించుటకు పోరాడవలయును. ప్రతి వ్యక్తి, దీనస్థితిలో యున్న బీదప్రజలను సేవించుటయే భగవంతుని సేవయగును. రోగపీడితులకు మందులు సమకూర్చి, విధ్యాహీనులకు విద్యనోసగి, ఆకలితోనున్న వానికి కడుపారా అన్నము పెట్టి సేవలు అందించినచో అట్టి సత్పురుషుని శాంతి కలుగుతుంది.

నిస్సహాయులకు, బలహీనులకు, బీదజనులకు, నిస్వార్థ సేవలనందించువాడు భగవంతునికి మహా ఇష్టుడు. అట్టి వ్యక్తి సేవలు పరమాత్ముని కందించిన సేవలుగా గుర్తించబడి, మోక్ష సాధనకు దారి కలుగజేయును. మానవ సేవయే మాధవసేవ ముమ్మాటికి నిజమని గ్రహించాలి. సేవా సిద్ధాంతమును ఆచరణలో ఉంచువాడు ధన్యుడు. ఇతరులకు ఉపయోగపడని వానితో స్నేహము చేయగూడదు.

ఉపనిషత్తులు…

ఉపనిషత్తులంటే తెలియకపోయినా వేదాంతం అనే మాట ఉపయోగించని తెలుగువారంటూ ఎవరూ ఉండరు. వేదాలను మధించాగ్గా వాటి సారాంశంగా చివరగా పుట్టినవి కాబట్టి ఉపనిషత్తులు వేదాంతాలుగా పేరుపడ్డాయి. ఇవి వైదిక సాహిత్యంలోని చివరి భాగాలు. అన్ని ధర్మాలకూ వేదమే మూలం. వేదసారంగా మహోన్నత మార్గ దర్శకాలుగా వెలుగొందుతున్న జ్ఞానజ్యోతులే ఉపనిషత్తులు.  సంహితలు, బ్రాహ్మణాలు, అరణ్యకాలలాగే ఇవి కూడా వేద విజ్ఞానానికి చివరిగా లభిస్తున్నాయి. అయితే మిగిలిన విభాగాలన్నీ కర్మకాండను గురించి కూడా చెబుతాయి. కానీ ఉపనిషత్తులు మాత్రం పూర్తిగా జ్ఞానకాండకు సంబంధించినవి. అందుకే ఉపనిషత్తులలో బోధించిన విషయాన్ని బ్రహ్మవిద్య అని కూడా అంటారు. బ్రహ్మవిద్య పరావిద్య, అపరావిధ్య అని రెండురకాలుగా ఉంది. జ్ఞానకాండ వల్ల జీవాత్మ, పరమాటం జ్ఞానంతో పాటు మోక్షం, పరబ్రహ్మ స్వరూపం తెలుస్తాయి. ఉపనిషత్ నే పదానికి సమీపంలో ఉండడం అని అర్థం. సత్యాలను తెలుసుకునేందుకు గురువు దగ్గర ఉండడం లేదా ఆత్మ (పరమాత్మ) కు సమీపంలో ఉండడం అనేవి ఈ శబ్దార్ధం వెనుక ఉన్న ఆంతరిక అర్థాలు. ఉపనిషత్తులలో జీవాత్మ, బ్రహ్మముల భావనను సునిశితంగా చర్చిచడం జరిగింది. ఈ చర్చ ఫలితంగా జీవాత్మ-పరమాత్మలు అభిన్నులు అనే అద్వైతం, జీవుడు-బ్రహ్మము వేరువేరు అనే ద్వైత భావాలకు ఆస్కారం కలిగింది. ఈ రెండు సిద్ధాంతాల ఆధారంగానే ప్రస్తుతం హైందవం అని పిలువబడే ధార్మికభావనలోని అనేక దార్శనిక సిద్ధాంతాలు ఆవిర్భవించాయి. అనేకమంది ఆచార్యులు ఉపనిషత్తుల ఆధారంగానే తమ సిద్ధాంతాలను రూపొందించి, ప్రచారంలోకి తీసుకువచ్చారు. శంకరాచార్యుల అద్వైతవాదం, రామానుజుల విశిష్టాద్వైతం, నింబార్కాచార్యుల ద్వైతాద్వైతవాదం, వల్లభును శుద్ధాద్వైతవాదం ఇలా అన్నీ ఉపనిషత్ మూలాలున్నవే.

ఉపనిషత్తుల సంఖ్య

వేదాలలాగే ఉపనిషత్తుల సంఖ్య కూడా అసంఖ్యాకం అని కొందరి వాదన. మొదట 1008 ఉపనిషత్తులు ఉన్నట్లూ భావించగా వాటిలో 108 మాత్రమే అందుబాటులో ఉన్నాయి. అన్నింటిలోనూ కలిపి పది ఉపనిషత్తులు ముఖమైనవిగా అధ్యయనం చేస్తారు. ఆదిశంకరాచార్యులు ప్రస్థానత్రయ భాష్యంలో పది ఉపనిషత్తులనే చెప్పారు.

ఈశ కేన కఠ ప్రశ్న ముండా మాండూక్య తిత్తిరిః
ఐతరేయం చ ఛాందోగయం బృహదారణ్యకం తథా

అనే నామసూచికా శ్లోకాధారంగా దశోపనిషత్తుల పేర్లు ఇవి.
1. ఈశోపనిషత్తు
2. కేనోపనిషత్తు
3. కఠొపనిషత్తు
4. ప్రశ్నోపనిషత్తు
5. ముండకోపనిషత్తు
6. మాండూక్యోపనిషత్తు
7. తైత్తిరీయోపనిషత్తు
8. ఐతరీయోపనిషత్తు
9. ఛాందోగ్యోపనిషత్తు
10. బృహదారణ్యకోపనిషత్తు

ఉపనిషత్తుల కర్తలు

ఉపనిషత్తులు ఏ ఒక్కరి రచనలో కాదు. ఎందరో ఋషులు వీటి రచనాకార్యాన్ని నిర్వహించారు. యాజ్ఞవల్క్యుడు, ఉద్దాలకుడు, అరుణి, శ్వేతకేతు, శాండిల్య, ఐతరేయ, పిప్పలాడ, సనత్కుమార, గార్గి, మైత్రేయ లాంటి ఎందరెందరో ఉపనిషత్తుల ఆవిర్భావానికి కారణమయ్యారు. 

శైవవైష్ణవ ఉపనిషత్తులు

ఈ ఉపనిషత్తులలో కొన్నింటిని శైవులు సొంతం చేసుకోగా, మరికొన్ని ఉపనిషత్తులు వైష్ణవ ఉపనిశాట్టులుగా ప్రసిద్ధికెక్కాయి. అక్షమాలికోపనిషత్తు, అథర్వశిరోపనిషత్తు, అథర్వశిఖోపనిషత్తు, కాలాగ్ని రుద్రోపనిషత్తు, కైవల్యోపనిషత్తు, గణపతి ఉపనిషత్తు, జాబాలోపనిషత్తు, దక్షిణామూర్తి ఉపనిషత్తు, పంచబ్రహ్మోపనిషత్తు, బృహజ్జాబాలోపనిషత్తు, భస్మజాబాలోపనిషత్తు, రుద్రహృదాయోపనిషత్తు, రుద్రాక్షజాబాలోపనిషత్తు, శరభోపనిషత్తు, శ్వేతాశ్వరోపనిషత్తు అనే పదిహేను ఉపనిషత్తులు శైవ ఉపనిషత్తులు.

వైష్ణవులకు సంబంధించిన ఉపనిషత్తులుగా చెప్పుకునే పద్నాలుగు ఉపనిషత్తులు ఉన్నాయి. అవ్యక్తోపనిషత్తు, కలిసంతరణోపనిషత్తు, కృష్ణోపనిషత్తు, గరుడోపనిషత్తు, గోపాలతాపసోపనిషత్తు, తారసోపనిషత్తు, త్రిపాద్విభూతి ఉపనిషత్తు, దత్తత్రేయాపనిషత్తు, రామతాపన ఉపనిషత్తు, రామరహస్యొపనిషత్తు, వాసుదెవ ఉపనిషత్తు, హయగ్రీవ ఉపనిషత్తు. శైవ వైష్ణవ విభాగాలే కాకుండా ఉపనిషత్తులలో మరెన్నో విభాగాలు కనిపిస్తాయి.

ఏ వేదానికి ఎన్ని?

ఉపనిషత్తుల వేదాల సారమైన వేదాంతాలు అనుకున్నప్పుడు ఏ వేదానికి ఎన్ని ఉపనిషత్తులు ఉన్నాయి అనే సందేహం కలగడం సహజం. ఈ సందేహానికి 108 ఉపనిషత్తుల వర్గీకరణ కొంతవరకూ సమాధానంగా కనిపిస్తుంది. ఈ నూటఎనిమిది ఉపనిషత్తులలో వేదాల వారీ విభజన ఇలా ఉంది. ఋగ్వేదానికి 10 ఉపనిషత్తులు ఉన్నాయి. కృష్ణ యజుర్వేదానికి 32, శుక్ల యజుర్వేదానికి 19 ఉపనిషత్తులు లభిస్తున్నాయి. సామవేదానికి 16, అథర్వణ వేదానికి 31 గా ఉపనిషత్తులు ఉన్నట్లూ కనిపిస్తుంది. ఈ నూట ఎనిమిది ఉపనిషత్తుల నుంచి ముఖ్యమైన పది ఉపనిషత్తులను ప్రధానంగా ఎంచుకున్నారు. వాటికే దశోపనిషత్తులు అని పేరు. 

చతుర్వేదాలు…

విశ్వ సంస్కృతి భవనానికి నాలుగు వేదాలు నాలుగు స్తంభాల వంటివి. వేదాలు అపౌరుషేయాలు. మానవ నిర్మితమైనవి కావు.  వేదాలకంటే ప్రాచీనమైన సాహిత్యం లేదు. సృష్టి ఆరంభంలో పరమేశ్వరుడు నలుగురు ఋషులకు నాలుగు వేదాలు ఆవేశింపచేశాడు. తత్ఫలితంగా ‘అగ్ని’ అనే పేరుగల ఋషి హృదయంలో ఋగ్వేదం ప్రకాశించింది. వాయువు హృదయంలో యజుర్వేదం. ఆదిత్యునిలో సామవేదం ప్రకాశించాయి. అథర్వవేద శాఖకు ‘అంగీరసుడు’ ఆద్యుడయ్యాడు. ఈ నలుగురు ఋషులే తరువాతి కాలంలో వేదాలను వ్యాప్తి చేశారు.

వేద విభాగం

‘వేదం’ అంటే ఈశ్వరీయమైన జ్ఞానం. ఈశ్వరునికి అంతం లేనట్లే వేదానికి కూడా అంతులేదు. నాల్గువేదాలనూ కలిపి వేదం అని ఏకవచనంలో వ్యవహరిస్తారు. అయితే విషయభేదాన్ని బట్టి వేదాన్ని నాలుగు పేర్లతో పిలుస్తారు. ఛందోబద్ధమైన వేదాన్ని ‘ఋక్కులు’ అంటారు. అదే ఋగ్వేదం అయ్యింది. గద్యాత్మకమైన వేదాన్ని యజస్సు అంటారు. ఇది యజుర్వేద పాఠం. గీతాత్మకమైన వేదం సామం గనుక సామవేదం. ఇక అథర్వం పద్యగాద్యాత్మకమైన వేదంగా కనిపిస్తుంది. నాల్గు వేదాలు ఏకకాలంలో ప్రకాశింపబడినాయి. ఒకటి ప్రాచీనం, మరోటి ఆర్వాచీనం అనేమాటలు పాశ్చాత్యుల నుంచి వచ్చినవే కానీ వాటిలో సత్యం లేదు. అన్ని వేదాలలోనూ మిగిలిన వేదాల ప్రస్తావన కనిపిస్తుంది. రుగ్వేదంలో యజుస్సామాథరవ వేదనామాలు కనిపిస్తున్నాయి. అలాగే మిగిలిన వేదాలలో కూడా. నాలుగు వేదాలు ఏకకాలంలో వచ్చాయి కనుకనే ‘చరుర్వేదమ్’ అనేపేరు వినిపిస్తుంది. వేదాన్ని ‘త్రయీ’ అనే పేరుతో పిలుస్తారు. దాని అర్థం వేదాలు మూడు అని కాదు. అన్నివేదాల్లోనూ మూడు అంశాలు ప్రధానంగా కనిపించడం వల్ల ఆ పేరు వచ్చింది. జ్ఞాన, కర్మ, ఉపాసనలకు పుట్టినిల్లు వేదం కనుక ఆ మూడింటినీ దృష్టిలో పెట్టుకుని మన పూర్వీకులు వేదాన్ని ‘త్రయీ’ అని పిలిచారు.

వేద ప్రమాణం

వేదం సార్వజనీనమైనది. అది ఒక మతానికో, ఒక దేశానికో, ఒక వర్గానికో, ఒక ప్రాంతానికో చెందింది కాదు. అన్ని కాలాల్లో, అన్ని దేశాల్లో అందరికీ సమానంగా ఉపయోగపడే విషయాలు వేదంలో ఉన్నాయి. లోకాలన్నీ కలిపి విశ్వం అని పిలిచినట్లుగానే మనం అందరం అలవర్చుకోవలసిన విజ్ఞానాన్ని వేదం అనేపేరుతోనే పిలవడం సముచితమనాలి. వేదం విశ్వవిజ్ఞానకోశమే కాదు, మానవ ధర్మాన్ని ప్రతిపాదించే ఉత్తమోత్తమ వాజ్మయం.

“ఓం యథేమాం వాచం కల్యాణీమావదాని జనేభ్యః!
బ్రహ్మరాజన్యాభ్యాం శూద్రాయచార్యాయచస్వాయ చారణాయ!!”
(యజుః 26.2)

వేదమే విశ్వానికి అక్షరబిక్ష పెట్టింది. వేదమే లేకుంటే మానవునికి జ్ఞానం లేదు, ధర్మంలేదు, కర్తవ్య కర్మ లేదు. వేదం సర్వమానవాళికి కళ్యాణకారమైంది. ఈ విషయం యజుర్వేడంలోని ఇరవై ఆరో అద్యాయంలోని రెండోమంత్రం ద్వారా నిరూపితమైంది. ఈశ్వరీయ జ్ఞానమైన వేదానికి శృతి అనిపేరు. ఒకరి నుంచి వేరొకరికి వినడం ద్వారా అందుతుంది. వేదం సనాతన ధర్మానికి పట్టుగొమ్మ. దానికదే ప్రమాణం.

వేదమే సకలం

ప్రాచీన కాలం నుంచి వేదమంత్రాల ద్వారా యజ్ఞాలు నిర్వహిస్తున్నారు. యజ్ఞ నిర్వహణలో నల్గురు రుత్విక్కులు భాగస్వాములవుతారు.

  1. హోత
  2. అధ్వరుడు
  3. ఉద్గాత
  4. బ్రహ్మ

ఇందులో హోత అంటే ఆహ్వానకర్త. యజ్ఞంలో ఆయన మంత్రపూర్వకంగా దేవతలను ఆహ్వానిస్తాడు. ఈ మంత్రాలే ఋక్కులు. ఋగ్వేద పండితుడు. విధి ప్రకారం యజ్ఞం నడిపించేవాడు అధ్వరుడు. అతడు యజుర్వేద మంత్రాలు పఠిస్తాడు. వేదమంత్రాలను ఉచ్చస్వరంతో గానం చేసేవాడు ఉద్గాత. స్వరబద్దమైన సామవేదాన్ని ఇతడు గానం చేస్తాడు. ఇక నాలుగో ఋత్విక్కు పేరు బ్రహ్మ. సర్వవిధ మంత్రవేత్త. యజ్ఞాన్ని సంపూర్ణం చేసేవాడే బ్రహ్మ. ఆయన చదివే మంత్రాలతో కూడినదే అథర్వవేదం. దానికే బ్రహ్మవేదం అని పేరు. ఈవిధంగా నాలుగు వేదాలకూ యజ్ఞంలో ప్రాముఖ్యం ఉంది.

ప్రతి వేదమంత్రానికి నాలుగు అంగాలు ఉంటాయి. ఋషి, దేవత, ఛందస్సు, స్వరం అనేవే ఈ అంగాలు. మననం చేయదగింది మంత్రం. ఋషి మంత్రద్రష్ట అవుతాడే కానీ మంత్రకర్త కాదు. ఋషయో మంత్రద్రష్టారః – వేదమంత్రార్ధాన్ని దర్శించినవారే ఋషులు. కనుక వేదమంత్రాలకు ఋషుల పేర్లు ఉన్నాయి. ఆ ఋషులు ఆయా మంత్రాల అర్థాన్ని శిష్యులకు ఉపదేశించినవారు. లోకంలో ప్రచారం చేసినవారు కూడా.

మంత్రార్థమే దేవత. సర్వజ్ఞదేవత పరమేశ్వరుడు. ముప్పది మూడు దేవతలలో అగ్ని ముఖ్యదేవత. అంతరిక్షంలో వాయువు లేదా విద్యుత్తు ముఖ్యదేవత. ఆకాశదేవతలలో సూర్యుడు ముఖ్యుడు. ప్రతి మంత్రానికి ఋషి, దేవతలతో పాటుగా ఛందస్సు కూడా ఉంటుంది. ఛందోపరిజ్ఞానం వల్ల మంత్రపఠనం తేలికవుతుంది. వేదమంత్రాలలో అచ్చులకు ఉచ్చారణకు బట్టి ఉదాత్త, అనుదాత్త, స్వరితాలనే మూడు విధాలైన స్వరాలున్నాయి. వీటిని ఋత్విక్కులు గుర్తిస్తారు. వేదాలను చదువుట, చదివించుట, వినుట, వినిపించుట మానవులకు పరమధర్మం.

వేద విశేషం

నాలుగు వేదాలలో మొదటిదైన ఋగ్వేదంలో సృష్టి ఆవిర్భావం, జీవుల సముత్పత్తి, బంధమోక్షాలు, ప్రకృతి రహస్యాలు, ఆశ్రమ వ్యవస్థ, ఆయుర్వేదం, ఆకాశయానం మొదలైన వైజ్ఞానికాంశాలు ఉన్నాయి. ఇది జ్ఞానకాండగా చెప్పబడింది.

యజుర్వేదంలో మానవ ధర్మాలు, రాజ్యాంగవిధానం, గణిత విద్య, శారీరక విద్య కనిపిస్తాయి. వీటితోపాటు వివిధ యజ్నకర్మలకు సంబంధిచిన అంశాలు ఇందిలో ఉన్నాయి. దీనికి కర్మకాండ అని పేరు.

సామవేదం పరమేశ్వరుని స్తుతి. ప్రార్ధనా విశేషాల సంకలనం. దీనిలో ప్రత్యేకంగా గానవిద్య ప్రస్తావించబడింది. దీనికి ఉపాసనాకాండ అని పేరు.

అధర్వవేదంలో బ్రహ్మవిద్య పేర్కొనబడింది. భగవద్భక్తి, రాజ్యపరిపాలనా విధానం, పంచమహాయజ్ఞాల స్వరూపం వివరింపబడింది. ఇదే మోక్షకాండ.

కర్మసిద్ధాంతం అంటే ఏమిటి?

శ్లో|| కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన!
     మాకర్మ ఫలహేతుర్భూ, మాతే సంగోస్త్య కర్మాణి||

“నీకు కర్మాధికారమేగాని ఫలితాదికారం లేదు. కర్మఫలానికి నీవే కారణమని భావించరాదు. కర్మను విడచిపెట్టె మనస్సు నీకు రాకూడదు అని ఆనాడు గీతాచార్యుడు. కర్మ అంటే కర్తవ్యం. కర్తవ్యపరునునికి జయాపజయాల విశ్లేషణ హితాహితాల వివరణ ఉండకూడదు. కర్తవ్య నిర్వాహణ ఒక్కటే అతని గురిగా ఉండాలి.

కర్మసిద్ధాంతం అంటే కర్తవ్య సిద్ధాంతం.

కర్మసిద్ధాంతంతోనే వర్ణాశ్రమ ధర్మం వచ్చింది.

సామాన్యులకు గాని, గృహస్థులకు గాని ప్రతిఫలాపేక్ష విడచి కర్మాచరణ చేయటం కుదరదు. ఎలాగంటే, పాలకోసం పశువుల్ని, పండ్లకోసం చెట్లను పెంచుతాం. ప్రతిఫల మాశించకుండా కర్మాచరణ చేయటం మహాత్ములకే సాధ్యం కాని మామూలు మనుషులకు అసాధ్యం.

కురుపితామహుడైన భీష్ముడు కర్మ సిద్ధాంత పరాయణుడై కురుక్షేత్రానికి వచ్చాడు. తప్పని తెలిసీ దుర్యోధనుని పక్షాన నిలబడ్డాడు. అవక్రవిక్రమంతో పదిరోజులు యుద్ధం చేశాడు. మహాపందితుడైన భీష్ముడు కౌరవ పక్షాన నిలబడటానికి కారణం కర్మసిద్ధాంతం. 

కర్మసిద్ధాంతం అనుభవంలోకి రావాలంటే వయోపరిణితి ఉండాలి. ఒడిదుడుకుల్ని చూడాలి. కష్టనష్టాలలో మ్రగ్గాలి. ఎత్తుపల్లాలు నడవాలి. 

“ధారణాత్ ధర్మః ఇత్యాహుః ధర్మోధారయతి ప్రజాః”

సంస్కృతంలో “ధృ” ధాతువుకి ధరించుట/ పోషించుట అనే రెండు అర్థాలున్నాయి. మనిషియొక్క సర్వతోముఖాభివృద్ధికీ, మరియు అత్యోన్నతికి ఏది సాధనమో అదియే “ధర్మం”.

“ధర్మో విశ్వస్య జగతః ప్రతిష్టా” – త్తెత్తరీయోపనిషత్తు

ధర్మే సర్వం ప్రతిష్ఠితమ్ – నారాయణోపనిషత్తు

కర్మాచార పారాయణునికి జయాపజయాల భయం ఉండదు